Η PrEP, η προφυλακτική αγωγή πριν από την έκθεση στον HIV, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης για τη σεξουαλική υγεία και την πρόληψη. Όπως εξηγεί στο ANTIVIRUS ο παθολόγος και επιστημονικός συνεργάτης στο ΠΓΝ «Αττικόν», Κωνσταντίνος Πρωτοπαπάς, πρόκειται ουσιαστικά για «συνήθως ένα χάπι την ημέρα», το οποίο μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο λοίμωξης από τον HIV, υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνεται σωστά και με ιατρική παρακολούθηση.
Από τις 19 Μαΐου 2025 άρχισε να λειτουργεί η πλατφόρμα συνταγογράφησης της προφυλακτικής αγωγής πριν την έκθεση στον HIV και έκτοτε τα άτομα μπορούν να λαμβάνουν την PrEP δωρεάν. Η αγωγή, όπως σημειώνει ο κ. Πρωτοπαπάς, είναι ένα σκεύασμα που λαμβάνουν και οι άνθρωποι που ζουν με HIV σαν μέρος της αντιρετροϊκής τους θεραπείας, ωστόσο στην περίπτωση της PrEP χορηγείται προληπτικά, σε άτομα που είναι HIV αρνητικά και εκτιμάται ότι βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο έκθεσης.
Οι προϋποθέσεις και η σωστή λήψη
Ο κ. Πρωτοπαπάς επισημαίνει ότι η χορήγηση της PrEP δεν γίνεται αυτοματοποιημένα, αλλά έπειτα από συγκεκριμένη ιατρική αξιολόγηση. «Οι δύο βασικές προϋποθέσεις για τη λήψη της προφυλακτικής αγωγής είναι το άτομο να είναι αρνητικό στον HIV και να έχει φυσιολογική νεφρική λειτουργία», αναφέρει. Η επισήμανση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία και σε σχέση με τις ανησυχίες που καταγράφονται συχνά γύρω από πιθανές παρενέργειες, καθώς η έναρξη και η συνέχιση της αγωγής προϋποθέτουν εργαστηριακό έλεγχο και παρακολούθηση από γιατρό.
Όπως εξηγεί, η απόφαση για τη χορήγηση της αγωγής πρέπει να λαμβάνεται από κοινού από τον γιατρό και το ωφελούμενο άτομο. «Κατά την αξιολόγηση του κινδύνου μόλυνσης από τον ιό, είναι σημαντικό να αποφασίσουν από κοινού ο γιατρός με τον ωφελούμενο τη χορήγηση της αγωγής», λέει. Οι λόγοι που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο περιλαμβάνουν, σύμφωνα με τον ίδιο, «τη μη συνεπή χρήση του προφυλακτικού, την ύπαρξη πολλαπλών ερωτικών συντρόφων ή μη μόνιμου συντρόφου, τη σεξεργασία και τη χρήση ενδοφλέβιων ουσιών».
Η διαδικασία συνταγογράφησης, όπως την περιγράφει, είναι απλή για τον γιατρό, εφόσον ακολουθείται το πρωτόκολλο του ΕΟΔΥ. «Απαιτείται το ωφελούμενο άτομο να φέρει πρόσφατο εργαστηριακό έλεγχο, της τελευταίας εβδομάδας, και μετά ο γιατρός ακολουθεί τα πολύ απλά βήματα για τη συνταγογράφηση», αναφέρει. Ωστόσο, όπως σημειώνει, τα εμπόδια εντοπίζονται κυρίως στην πρόσβαση των ίδιων των ατόμων στην αγωγή. «Το πιο σημαντικό πρόβλημα είναι ότι θα πρέπει να πηγαίνουν σε φαρμακείο δημόσιου νοσοκομείου μηνιαίως για να τη λαμβάνουν», λέει, προσθέτοντας ότι τα φαρμακεία αυτά λειτουργούν συγκεκριμένες ημέρες και ώρες.
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά την πρόσβαση όσων δεν διαθέτουν ΑΜΚΑ. «Πρόσβαση στην αγωγή έχουν μόνο άτομα με ΑΜΚΑ», σημειώνει, τονίζοντας ότι έτσι εξαιρούνται «πάρα πολλοί αλλοδαποί», μεταξύ των οποίων εργαζόμενοι, επισκέπτες, τουρίστες ή μετανάστες με προσωρινό ΑΜΚΑ, παρότι ενδέχεται να βρίσκονται σε κίνδυνο έκθεσης στον HIV.
Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τη συνεπή λήψη της αγωγής
Σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα της PrEP, ο κ. Πρωτοπαπάς είναι σαφής ότι αυτή συνδέεται άμεσα με τη σωστή λήψη της αγωγής. «Ξέρουμε από τις χώρες όπου είχε ήδη κυκλοφορήσει ότι η αποτελεσματικότητα έχει να κάνει με τη συμμόρφωση στη λήψη της αγωγής», αναφέρει. «Αν ένα άτομο τη λαμβάνει σωστά, η αποτελεσματικότητά της φτάνει πάνω από το 90% προστασίας από τον HIV και μόνο».
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η PrEP δεν αποτελεί μέσο προστασίας από όλα τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. «Δεν προστατεύει από άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Δεν αντικαθιστά το προφυλακτικό», τονίζει. Πρόκειται, επομένως, για ένα πολύ σημαντικό εργαλείο πρόληψης έναντι του HIV, αλλά όχι για συνολική αντικατάσταση των άλλων μέτρων προφύλαξης και σεξουαλικής υγείας.
Μέχρι στιγμής, όπως αναφέρει, δεν έχει καταγραφεί στην αντίληψή του περιστατικό αποτυχίας της PrEP στην Ελλάδα, δηλαδή λοίμωξη από HIV μετά από σεξουαλική επαφή σε άτομο που λάμβανε την αγωγή. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει προσεκτικός: «Σίγουρα στο μέλλον θα παρατηρηθούν λοιμώξεις σε ωφελούμενα άτομα, αλλά σε πολύ μικρό ποσοστό, όπως μας έχει δείξει η εμπειρία σε άλλες χώρες».
Κωνσταντίνος Πρωτοπαπάς
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει και στη συνέχιση της αγωγής. «Ένα πρόβλημα διεθνώς είναι ότι πολλοί άνθρωποι, ενώ ξεκινούν την PrEP, στη συνέχεια τη διακόπτουν», αναφέρει. Όπως εξηγεί, «μέσα στο πρώτο εξάμηνο ένα μεγάλο ποσοστό ατόμων σταματά για διάφορους λόγους». Σε αυτό το σημείο, θεωρεί κρίσιμο τον ρόλο των γιατρών: «Σε κάθε επίσκεψη πρέπει να γίνεται ξανά αξιολόγηση του κινδύνου, να συζητούμε τα οφέλη, ώστε ο ωφελούμενος να μην εγκαταλείψει».
Ο κ. Πρωτοπαπάς επισημαίνει επίσης την ανάγκη καλύτερης ενημέρωσης πληθυσμών που δεν έχουν ακόμη επαρκή πρόσβαση στην πληροφορία, όπως οι γυναίκες και οι χρήστες ουσιών. «Οι γυναίκες δεν είναι καλά ενημερωμένες, με αποτέλεσμα μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό να λαμβάνει PrEP», λέει, προσθέτοντας ότι η ενημέρωση πρέπει πλέον να στραφεί και σε αυτούς τους πληθυσμούς.
Για τον ίδιο, η PrEP πρέπει να ενταχθεί σε μια ευρύτερη στρατηγική πρόληψης. «Δεν φτάνει μόνο η PrEP», αναφέρει, τονίζοντας τη σημασία των εμβολίων για HPV, ηπατίτιδες Α και Β και mpox, αλλά και την ανάγκη ιατρικής εποπτείας σε κάθε φαρμακευτική παρέμβαση. Όπως καταλήγει, «τώρα που πλέον έχουμε στα χέρια μας την PrEP, πρέπει να την πάρουν όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι χρειάζεται».
