Η πρώτη δημόσια θέαση της νέας ταινίας Uchronia του δίδυμου ΦΥΤΑ (Φιλ Ιερόπουλος και Φοίβος Δούσος) συνέβη το κρύο βράδυ της 17ης Φεβρουαρίου 2026 στο φεστιβάλ Βερολίνου (η ταινία συμμετείχε στο πιο πειραματικό τμήμα Forum Expanded, οι προβολές του οποίου φιλοξενούνταν στον χώρο του πρώην κρεματόριου Silent Green (μπρρρ).
Υπήρξε επεισοδιακή. Βλέπετε είχε προηγηθεί η άστοχη δήλωση του προέδρου της επιτροπής Βιμ Βέντερς ότι «η πολιτική δεν χωράει στο σινεμά» -μια δήλωση που αδικεί ακόμη και το δικό του κινηματογραφικό έργο-, η οποία εμφανώς προσπάθησε να στηρίξει τη στάση της Μπερλινάλε και του Γερμανικού κράτους σε σχέση με τη γενοκτονία στη Γάζα και το Παλαιστινιακό ζήτημα. Αντιδράσεις υπήρξαν και ήταν πολλές ωστόσο, καμιά δεν συγκρίνεται με αυτό που έγινε κατά τις προβολές του Uchronia, με το περίοπτο πανό να τα λέει όλα, και την προβολή να μετατρέπεται σε γιορταστικό happening. Βέβαια, ήμασταν όλα εκεί: Δημιουργά, συντελεστά, μέλη των κοινοτήτων λοατκι+ και φοιτητών του Βερολίνου και ενθουσιασμένα σινεφίλ.
Ολοκληρώνοντας με επιτυχία το φεστιβαλικό του ταξίδι, τοUchronia από 24 Σεπτέμβρη προσγειώθηκε στη φιλόξενη αίθουσα του σινέ Τριανόν, για να εγκαινιάσει τη συνομιλία του με το Ελληνικό κοινό.
Έχοντας παρακολουθήσει και εκτιμήσει την προηγούμενη δουλειά του δίδυμου ΦΥΤΑ, δηλαδή τα Ορφέας 2021 και Avant-Drag! (2024), ο πήχης για την τρίτη τους ταινία Uchronia είχε τοποθετηθεί ψηλά. Άλλωστε η συνειδητή επιλογή και επιμονή στο πολιτικό σινεμά, όταν η κυρίαρχη άποψη προσπαθεί να το ξορκίσει και εξορίσει, αποτελεί από μόνη της επαναστατική πράξη.
Τι θα είχε συμβεί αν… ;
Το Uchronia είναι ένα υπερ-πυκνογραμμένο μανιφέστο – πανόραμα της εποχής που εγκαινίασε η έκδοση του βιβλίου – ποιήματος «Μια εποχή στην κόλαση» του κουήρ ποιητή Αρτούρ Ρεμπώ, το φάντασμα του οποίου με τη σάρκα και τα οστά του Kristof Lamp βλέπουμε στην αρχή της ταινίας να αφυπνίζεται και να καλεί σε συζήτηση επιλεγμένους πρωταγωνιστές -ή μάλλον τα φαντάσματά τους- της κολασμένης εποχής που προανήγγειλε το ποίημα (γράφτηκε το 1873). Μιας εποχής πολέμων, αμφισβητήσεων και επαναστάσεων, οι περισσότερες από τις οποίες τελικά ματαιώθηκαν ή διαψεύστηκαν, και που φτάνει μέχρι το σήμερα. Γιατί βέβαια, στο σήμερα απευθύνονται οι δημιουργοί της, παραφράζοντας μέσω της αφαίρεσης την U-topia σε U-chronia (μη-χρόνος). Τι θα είχε συμβεί αν… ; Τα οκτώ κεφάλαια του πληθωρικού ποιήματος του Ρεμπώ αντιστοιχίστηκαν με τις ενότητες της ταινίας, κάθε μια από τις οποίες παραπέμπει σε μια θεματική και όλες μαζί…βασικά τα πάντα όλα, κι εδώ βρίσκεται η δύσκολη θέση του θεατή: να τα προσλάβει και να επεξεργαστεί μέσα σε 97 λεπτά! Αξίζει πάντως να σταθούμε σε μερικά:
Τις πταίει;
Στο κεφάλαιο με τίτλο «αίμα κακό» (mauvais sang) τίθεται ένα κεντρικό ζήτημα, καθώς η «δεύτερη Ρεμπωική Διεθνής» ξεκινά τις εργασίες της, με ένα Ντελεζιανό μποντιμπιλντερά να θέτει από το βήμα το ερώτημα «τι απέγιναν οι μεγάλες επαναστάσεις» και να προσκαλεί σε τοποθέτηση μια πλειάδα εκλεκτών ομιλητών που τελικά θα συγκλίνουν στο στοιχείο της ενσωμάτωσης των εξεγέρσεων μέσα από την αποδοχή του εθνικισμού – πατριωτισμού και την ιδεολογική κληρονομιά της αποικιοκρατίας.
Η Λουίζ Μισέλ της Παρισινής Κομούνας (Φλομαρία Παπαδάκη) παρακολουθεί προβληματισμένη έναν θηλυκό Λέοντα Τρότσκι (Μαρίσσα Τριανταφυλλίδη) να κατακεραυνώνει τα εγκλήματα του σταλινισμού, για να ακούσει βέβαια την κριτική για τις ευθύνες που της αναλογούν στην συντριβή της Κροστάνδης, ενώ η Έμα Γκόλντμαν (Ρέα Βαλντέν) επεμβαίνει δυναμικά στις αντιπαραθέσεις εκπροσωπώντας τη θεωρητική συμβολή του αναρχισμού και φτάνοντας μέσω της αποικιοκρατίας στα σύγχρονα ζητήματα ρατσισμού – φυλετικής υπεροχής, ευγονικής, αλλά και στις γενοκτονικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω ενός από τα πολλά άλματα στον χρόνο που πραγματοποιούνται στο Uchronia. Δραπετεύοντας στον χρόνο, οι πρωταγωνιστές μοιράζονται τις εμπειρίες και τις απόψεις τους, αντλώντας όχι μόνο από το παρελθόν, αλλά και από το μέλλον που συναντούν.
Τα κουήρια δεν εξαιρούνται της κριτικής. Οι δημιουργοί επανέρχονται στην κριτική που είχαν ανοίξει και σε προηγούμενες ταινίες τους σχετικά με την ενσωμάτωση του λοατκι+ κινήματος στις αστικές παραχωρήσεις, με αποτέλεσμα, την απώλεια της αιρετικής ματιάς και του αφυπνιστικού του ρόλου του μέσα στην κοινωνία. Είναι μια κριτική που πατάει μεν σε συγκεκριμένες αποτυχίες, αλλά κατά τη γνώμη μας καταλήγει πέραν του δέοντος αυστηρή και ισοπεδώνει κάθε κατάκτηση (π.χ. ισότητα στο γάμο) σαν προϊόν εκμαυλισμού, και μάλιστα σε μια περίοδο που εντείνονται δεξιόστροφες κριτικές προς το ίδιο συμπέρασμα (αν και από άλλη σκοπιά). Οι λοατκι+ κοινότητες ποτέ δεν υπήρξαν ομοιόμορφες, ούτε στο σύνολό τους κινηματικές, χρειάστηκαν κινήματα από τις γραμμές τους να κάνουν το πρώτο βήμα, να βρεθούν «στην πρώτη γραμμή». Και τα ζητήματα πολιτικών συμμαχιών είναι κάπως άδικο να συνοψίζονται στο «τι συμφορά!, οι γκέι ψηφίζουν afd», το ζήτημα είναι αρκετά πιο περίπλοκο.
Και κάπως έτσι όμως περνάμε στο επόμενο κεντρικό σημείο του Uchronia και από τα πιο δυνατά ατού της ταινίας, το πανόραμα κουήρ προσωπικοτήτων που άλλαξαν τη ροή της ιστορίας, τόσο των κουήρ, όσο και των μη κουήρ ανθρώπων. Σε μια Νύχτα κόλασης (Nuit de l’enfer), μια σπαρακτική Μάρσια Π. Τζόνσον διασταυρώνονται με τη γενιά που θέρισε ο HIV -τον Γκι Οκενγκεμ και Ντέιβιντ Βοϊνάροβοτς (The Boy) και συνομιλούν για τον «Ομοφυλόφιλο» 20ο αιώνα.
Ακολουθεί ένα ντελιριακό (delires) κεφάλαιο – σχόλιο πάνω στη σημειολογία – αλχημεία των λέξεων που ανατρέχει στον Μάγκνους Χίρσφελντ και τον κήπο των απολαύσεων. «Η γλώσσα είναι μια μηχανή που πρέπει να επανεφεύρουμε».
«Κάθε επανάσταση πεθαίνει στη γλώσσα που κληρονομεί», αποφαίνεται ο Ρεμπώ και με ένα επεισοδιακό γύρισμα η Divine (Βερονίκ Τρομοκράτις) αναλαμβάνει να καταστρέψει τα πάντα. Και πρώτο – πρώτο τον Άντυ Γουόρχολ που φαίνεται να συγκεντρώνει στο πρόσωπό του όλους τους δαίμονες που επικρίνουν οι πρωταγωνιστές και οφείλει να απολογηθεί για αυτούς: Από τη «ροζ απελευθέρωση», μέχρι τις ανερμάτιστες περσόνες που κατά καιρούς ταυτίστηκαν με το απελευθερωτικό κίνημα και βέβαια για το πνευματικό παιδί του την Ποπ-αρτ που … «σκότωσε την πρωτοπορία»! (Pop-art killed Avantguard). Με αντίδοτο που παρέχει η αναφορά στον Αντόρνο, με ακόμη περισσότερο Αντόρνο, ξορκίζεται το κακό με μια παιγνιώδη σεκάνς – φόρο τιμής στο PinkFlamingoes. Βέβαια, την πρωτοπορία, όπως και τα κινήματα, και να ήθελε, μάλλον δεν θα μπορούσε να τα σκοτώσει ο Άντυ Γουόρχολ. O καπιταλισμός έχει κάνει τη δουλειά και, στην πραγματικότητα η ταπεινή υποκουλτούρα μάλλον σύμπτωμα αποτελεί, και μάλιστα όχι και τόσο απαγορευτικό για να ξεκινήσουν «της γης οι κολασμένοι» την έφοδο στον ουρανό, αλλιώς, χωρίς αυτούς, κάθε προσπάθεια είναι καταδικασμένη. Η Διεθνής με μουσική εκτέλεση από κανονάκι πάντως τα «σπάει», υπενθυμίζοντας τον προσανατολισμό της ταινίας.
Το μέλλον ανήκει στα φαντάσματα;
Έτσι, ο αυστηρός ιδεολογικός προσανατολισμός συνδυάζεται με την ποιητική άδεια, το φαρσικό και καρναβαλικό στοιχείο, τις διαρκείς ανατροπές, που τελικά ελαφραίνουν το διδακτικό ύφος του Uchronia κάνοντας άλματα όχι μόνο στο χρόνο αλλά και στο ύφος, από την πολεμική στο πανηγύρι και ξανά πίσω. Έχουμε να κάνουμε με ένα φιλόδοξο δοκίμιο – μανιφέστο το οποίο εμφανώς έχει προκύψει με πολλή δουλειά και μεράκι. Από τις χάρτινες μάσκες του Ρεμπώ και του Αντόρνο, μέχρι τα κολλάζ και τις δαντέλες, τις ρετρό συσκευές, το μακιγιάζ της βαρόνης (Εύα Κολιοπάντου) και του Λι Μπόουερι (Καγκέλα Τρομοκράτις), τίποτα δεν προέκυψε στην τύχη. Κουβαλάνε έρευνα και κριτική σκέψη, κι αυτό είναι το μεγάλο ατού. Δεν ξέρουμε τελικά αν «το μέλλον ανήκει στα φαντάσματα», όπως ακούγεται στην ταινία, αλλά σίγουρα ανήκει σ’αυτούς που θέτουν τις δυνάμεις τους στην προσπάθεια να το αλλάξουν, by any means necessary.
