Ο Θανάσης Νεοφώτιστος δεν σταματά να μας εκπλήσσει

Ο Θανάσης Νεοφώτιστος μπήκε στο κάδρο του Ελληνικού σινεμά με την ταινία μικρού μήκους Προσευχή, με την οποία έθιξε ξεκάθαρα το ζήτημα του σχολικού εκφοβισμού (Α.Κ.Α. bullying), σάρωσε στο φεστιβάλ Δράμας και έγινε σημείο αναφοράς στην καθιέρωση του όρου και της πραγματικότητας που αυτός κουβαλάει. 

Από τότε, δεν σταμάτησε να εκπλήσσει, με προκλητικές, προσωπικές ταινίες, κουήρ ή όχι, αλλά κύρια με την κουή ρματιά του. Φέτος ολοκλήρωσε την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, το Αγόρι με τα γαλάζια μάτια. Με διεθνή πορεία σε σημαντικά φεστιβάλ, οι πάντες ανυπομονούσαν για την Ελληνική του έξοδο, στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, μια γιορτή που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς ο ίδιος απέσυρε την ταινία του από το τμήμα FilmForward στο οποίο είχε ταξινομηθεί να συμμετέχει.

Σε εποχές αντι-ΛΟΑΤΚΙ+ επιθέσεων, κάθε απουσία κουήρ εκπροσώπησης αποτελεί απώλεια και δεν μπορεί να περνά απαρατήρητη, οπότε θελήσαμε να μιλήσουμε με τον ίδιο για αυτό το γεγονός, αλλά και για τη συνολικότερη κινηματογραφική διαδρομή του.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, έγινες πλατιά γνωστός το 2014 με την ταινία μικρού μήκους Προσευχή, που βραβεύτηκε στο φεστιβάλ Δράμας. Μια ταινία για το ομοφοβικό bullying στα σχολεία. Στη συνέχεια ήρθαν κι άλλες ταινίες που άφησαν έντονο στίγμα: Η οδός Πατησίων, η Αεροσυνοδός, κ.α. Ανεξάρτητα από το αν αφορούσαν κουήρ ιστορίες, κατά τη γνώμη μου όλες ξεχώριζαν για την κουήρ ματιά. Από εδώ θα ήθελα να ξεκινήσουμε την κουβέντα μας. 

Έχω μεγαλώσει σε μια πολύ συντηρητική κοινωνία και οικογένεια, η αποδοχή της ομοφιλοφιλίας μου από εμένα τον ίδιο ήρθε πολύ αργά, πρώτα γνώρισα το bullyng, Και μάλιστα το βίωσα πριν καν συνειδητοποιήσω τον σεξουαλικό μου προσανατολισμό, ότι είμαι κουήρ. Οι συμμαθητές μου με φώναζαν «αδελφή» πριν ακόμη καταλάβω τι είναι το σεξ, κι αυτό ήταν σκληρό, οπότε έγινα εσωστρεφής και κλειστός. Οι γονείς μου δεν ήταν κοντά μου σε αυτό, γιατί δεν το καταλάβαιναν ώστε να με προστατέψουν. Φίλους δεν είχα, μεγάλωσα στα 1990’s, στο «καλό ΠΑΣΟΚ». Διέξοδός μου ήταν να φτιάχνω ιστορίες, σπούδασα αρχιτεκτονική γιατί τότε δεν υπήρχαν σπουδές σκηνοθεσίας στο πανεπιστήμιο, οπότε ακολούθησα τα χνάρια της «αγίας Ελληνικής οικογένειας» και του αρχιτέκτονα μπαμπά. Πάντως, μέχρι σήμερα θεωρώ ότι η αρχιτεκτονική ως «αρχή των τεχνών», με βοήθησε. Απόκτησα αντίληψη για το Φως, τον χώρο, προφανή για να κάνεις τέχνη με κανόνες, κι έμαθα ότι αυτή η τέχνη απευθύνεται στον κόσμο, όχι σε μένα. Με αυτό το γνώμονα κάνω σινεμά, για τον θεατή. Πριν καν σπουδάσω στο Δημοκρίτειο, έφτιαχνα μακέτες, κόσμους, ιστορίες. για να εκφραστώ, από τα 14 μου χρόνια, κι έμπαινα μέσα σε αυτούς τους κόσμους προσπαθώντας να αφηγηθώ αυτά που έχω περάσει. Η Προσευχή ήταν η πρώτη ιστορία που αφηγήθηκα, όταν ολοκλήρωνα τις σπουδές σκηνοθεσίας. Είχε να κάνει με τον δικό μου φόβο στο σχολείο. Ποιος ήταν; Να μην πω προσευχή. Αυτό γινόταν με λίστα από τη θρησκευτικό και φοβόμουν ότι η ιδιωτική μου διαπόμπευση θα γινόταν δημόσια και θα κατέρρεα. Στην ιδιωτική σφαίρα κάπως το έλεγχα με το να αποφεύγω να τους κοιτάζω, αλλά αν άκουγα από κάτω να με κράζουν «αδερφή», φοβόμουν ότι θα γινόμουν ρεζίλι στο σχολείο, φαντάσου φοβόμουν εγώ όχι αυτοί. Έτσι έβαλα τη μαμά μου να ζητήσει από τη δασκάλα να μην με βάλει, αλλά δεν έγινε η συνεννόηση. Κι έτσι μπαίνουν οι υποκειμενικές σκέψεις του πρωταγωνιστή μου, δηλαδή φαντάζεται ότι τον διαπομπεύουν και τον βρίζουν, χωρίς τελικά να έχει συμβεί κάτι τέτοιο. 

Και κάπως έτσι, κάνουμε μια σύνδεση με την τελευταία μου ταινία Το αγόρι με τα γαλάζια μάτια, όπου συμβαίνει κάτι αντίστοιχο. Ίσως για αυτό το λόγο κάποιοι χαρακτήρισαν το έργο αυτό «ιμπρεσιονιστικό» -και μου άρεσε-, με την έννοια της υποκειμενικότητας, όταν ο κεντρικός ήρωας βιώνει πράγματα που δεν συμβαίνουν, ο ήρωας το πιστεύει και το πιστεύει και ο θεατής. Άλλοι το λένε μαγικό ρεαλισμό.

«Υπερβατικό» σινεμά ήρθε στο δικό μου μυαλό.

Ναι, θέλω ο θεατής να κατανοήσει τον ήρωα, δηλαδή να ταυτιστεί με αυτόν και τελικά να αγαπήσει εμένα (γέλια). Το κίνητρό μου ήταν να με καταλάβουν, αυτό υπήρξε δύναμη στις ταινίες μου. Είμαι χαρούμενος για την Προσευχή, αν και από τεχνική άποψη είναι γυρισμένη με συμβατικό τρόπο. Βρήκε ένα φοβερό κοινό και σήμερα λόγω του προγράμματος «cine do»,παίζεται στα σχολεία και κάθε Μάρτη μου στέλνουν σημειώσεις και feedback, είναι συγκινητικό. Προσπάθησα πάντως να καταλάβω και τον άνθρωπο που έκανε το bullying. Δεν είναι άσπρο μαύρο τα πράγματα. Και ανακάλυψα μια λανθάνουσα ομοφυλοφιλική σχέση, κάτι ερωτικό μεταξύ τους.

Νομίζω ότι φαίνεται, για όποιον θέλει να το δει.

Ακριβώς, έτσι κατανόησα τον δικό μου buller, αυτή η εμμονή υπήρξε επαναπροσδιορισμός του τραύματός μου μέσα από την ταινία. Άλλωστε και ο ήρωας έκανε κάτι πολύ άγριο προς το τέλος, δεν ήταν άγιος, ανταπόδωσε σωματικά, μήπως θα έκανα κι εγώ το ίδιο αν μπορούσα; Οπότε την Προσευχή σήμερα την διαβάζουν τα παιδιά και είναι πιο εύκολο στο 2026, η επικοινωνία με την κινούμενη εικόνα έχει βελτιωθεί. Το 2014, ρώτησα τον αδελφό μου στον οποίο δεν είχα κάνει coming outκαι, δεν είχε καταλάβει τίποτα από την λανθάνουσα σεξουαλική κίνηση, δεν πήγε καθόλου στο μυαλό του, ενώ για μένα ήταν κάτι σχεδόν σαν σεξουαλική πράξη!  Χαίρομαι που επικοινωνώ με τον κόσμο με μια ταινία που ακόμη είναι επίκαιρη, κι αυτό είναι το καλύτερο compliment.

Πάμε τώρα στην οδό Πατησίων (ενδιάμεσα έκανα και μια αμιγώς κουήρ ταινία, τα 99 κεράκια). Στην πραγματικότητα πρόκειται για γράμμα προς τη μητέρα μου. Ένιωθα ότι δεν με αγαπούσε, ότι έβαζε άλλες προτεραιότητες επειδή ήταν υπέρ-απορροφημένη με τη δουλειά της. Δείχνω λοιπόν την πρωταγωνίστρια σε διπλό ρόλο: μητρότητα και καριερίστα και ήθελα να δω τι θα διαλέξει. Το παιδί της με το οποίο συνομιλεί με άγχος στο τηλέφωνο είμαι στην πραγματικότητα εγώ, που άναβα μάτια και μαγείρευα.

Ωστόσο στην ταινία, βλέπουμε τη σκοπιά της γυναίκας, όχι του παιδιού.

Ναι, ήθελα την προσοχή της, αλλά ήθελα και να την καταλάβω. Τη δούλεψα πολύ την ταινία και είδα μεγάλη αντίδραση στον χαρακτηρισμό της «καριερίστας», είμαστε και στο 2018. Εγώ ήθελα και πάλι να δω την γκρι περιοχή και να κατανοήσω τη μάνα μου, ότι όχι, δεν είναι όλα για το παιδί, υπάρχουν πολλοί ρόλοι ταυτόχρονοι. Σαν σκηνοθέτης ποιος ήταν ο δικός μου ρόλος; Να κάνω το δίλημμα ξεκάθαρο. Πώς; Με μονοπλάνο 10 λεπτών, στα οποία αυτή παλεύει και να φροντίσει το παιδί και να μην χάσει την καριέρα. Δουλέψαμε με την κίνηση και την κάμερα, ώστε ο θεατής να ταυτίζεται με την ηρωίδα.

Βάζεις όμως και την πόλη στο κάδρο, με τα επεισόδια με αστυνομία και διαδηλώσεις, που φαινομενικά θα μπορούσε κανείς να πει ότι ήταν άσχετα.

Πράγματι, έχει να κάνει με την αρχιτεκτονική παιδεία μου. Η πόλη και ο χώρος βρίσκονται στο DNA μου, όπως το σχολείο στην Προσευχή. Επέλεξα δρόμους και διαδρομές που είχαν ευθείες και τεμνόμενες προοπτικές, ώστε να δημιουργηθεί η έννοια της διαδρομής. Είναι ένας τρόπος να ζω έναν «άλλο»κόσμο. Εγώ δεν είμαι παιδί των Εξαρχείων, ζω εδώ στην Κάντζα, οπότε ήθελα να είναι ένα love letter στα Εξάρχεια. Όλοι μου οι συνάδελφοι ήταν Εξαρχιώτες, εγώ παράταιρος, και κάνω την πιο Εξαρχιώτικη ταινία, που δεν την έχω ζήσει (γέλια). Βέβαια σπούδαζα εκεί κοντά, ήταν μια περιοχή που αγαπούσα και ήθελα να αναδείξω με αυτό τον τρόπο. Ωστόσο, αν και φαίνεται ρεαλιστική σε σχέση με τις ταινίες μου, οι αναγνώσεις ισχυρίζονται ότι αυτά που συνέβαιναν τριγύρω της αναπαριστούν το τι συμβαίνει μέσα της (τα μπάχαλα), το συναισθηματικό κομμάτι. Η ταινία ξεκινάει φωτεινή και τελειώνει σκοτεινή, δεν είχαμε επιλογή άλλωστε, έπρεπε να γυρίσουμε μια συγκεκριμένη στιγμή μιας συγκεκριμένης μέρας!

Κάναμε άπειρες πρόβες, για τρεις μήνες χωρίς κάμερα! Χρονομετρήσαμε όλο το δεκάλεπτο, υπολογίσαμε τα φανάρια, το νύχτα – μέρα, το χαρούμενη – αγχωμένη. Ο ρόλος που διεκδικούσε, της Βιόλα του Σαίξπηρ, που μόνο σαν άντρας μπορεί να επιβιώσει σ’αυτό τον κόσμο.  Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι τελικά δεν δείχνω το πρόσωπό της Μαρίνας Συμεού, αν και είναι υπέροχη και την είχα γυρίσει, τελικά δεν το έβαλα, Εμείς μένουμε στην άσφαλτο της πόλης. Ό,τι πλάνα κι αν κάνει, η ζωή έρχεται αλλιώς, πέφτει μια μολότοφ και την εμποδίζει να γυρίσει στο παιδί της. Κάπως έτσι κατανόησα τη μάνα μου. Δεν την έκανα ούτε τέρας-μάνα, ούτε αγία – μάνα.

Κι έρχομαι στην Airhostess, που ολοκληρώνει την τριλογία «μάνας» (γέλια). Εγώ είμαι η αεροσυνοδός και την έχω δει σε όνειρο, μια περίοδο που δεν μπορούσα να της μιλήσω. Είδα λοιπόν στο όνειρό μου ότι ήμουν αεροσυνοδός και είχα το πτώμα της στο αμπάρι κι έπρεπε να το αδειάσουμε για να πάρει ύψος το σκάφος. Είχα καταγράψει την ιστορία στο πλαίσιο μιας ψυχοθεραπείας που έκανα και την μοιράστηκα και με τον σύντροφό μου και νυν σύζυγό μου. Να πω εδώ ότι κάναμε τον πρώτο γκέι γάμο στο Γέρακα, μετά το σύμφωνο συμβίωσης, για λόγους ορατότητας και τεκνοθεσίας και στατιστικών. 

Η μητέρα σου πώς αντέδρασε με την ταινία;

Τώρα μετά από μια ολόκληρη διαδρομή, αγαπιόμαστε. Και εγώ έχω μετακινηθεί, αλλά και η ίδια. Τις ταινίες μου δεν τις σχολιάζει. Σε μια άσκηση που είχα κάνει στην ψυχοθεραπεία τη ρώτησα πώς αισθάνθηκε όταν γεννήθηκα. Ήταν πολύ μικρή βέβαια, αλλά παραδέχτηκε ότι δεν ένιωθε κάτι έντονο. Είχε κάνει και δυο εκτρώσεις ήδη και με κράτησε γιατί δεν μπορούσε να κάνει κι άλλη και προσπάθησε να με ρίξει πέφτοντας από καρέκλες! Αυτά λέει η Βανίνα, η πρωταγωνίστρια στην Αεροσυνοδό. Και αυτή η ταινία είναι μονοπλάνο, αν και δεν φαίνεται. Το αεροπλάνο το κατασκεύασα από μακέτα, γιατί πήγαμε να νοικιάσουμε και στοίχιζε όσο όλη η ταινία! Εδώ μέτρησαν και οι γνώσεις αρχιτεκτονικής. Με καρέκλες που αγοράσαμε από παλιό λεωφορείο και διάφορες πατέντες. Τις μάσκες τις φτιάξαμε με φακελάκια νερού και σακουλάκια. Το υποκειμενικό μπαίνει πάρα πολύ. Αν κοιτάξεις την ατέλεια έχω χάσει, οπότε προσπάθησα να ανοίξω το μυαλό μου. Το νάιλον μπήκε για τον χαρακτήρα της μάνας. Όταν μεταφέρεις ένα πτώμα με αεροπλάνο, το τυλίγεις σε νάιλον, κι έτσι το νάιλον έγινε μάνα κι ανέβηκε πάνω. Η μητέρα μου ήρθε στο γύρισμα με μια φίλη της, οπότε προσπάθησα να την προειδοποιήσω για το τι θα ακουστεί, ωστόσο μπήκε. Επουλωτική πράξη λοιπόν. Εγώ η Λένα Παπαληγούρα– Βανίνα να λέει τα λόγια της μάνας μου μπροστά σε μένα κα τη μάνα μου κι εγώ να κλαίω. Και δεν σοκαρίστηκε!

Έκανες μια προσωπική τριλογία. Έκανες και αρχιτεκτονική, έγινες  Programmer στη Δράμα. Πού καταλήγεις;

Λοιπόν, από μικρός έκανα ταινίες με μια κάμερα του σινεφίλ μπαμπά, έκανα μοντάζ, με δεινοσαύρους έβλεπα Χάρι Πότερ, Ζήνα, -κουήρ από παιδί-, οι κόσμοι ήταν απόδραση από την σκληρή πραγματικότητα. Στο υπόγειο του σπιτιού μας έβλεπα ταινίες σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο. Έκανα με τον πατέρα μια συμφωνία ότι αν τελείωνα την αρχιτεκτονική στα πέντε χρόνια, θα συνέχιζα σε σπουδές σκηνοθεσίας όπου ήθελα. Τελικά τελείωσα στα έξι, έπιασα δουλειά σαν αρχιτέκτονας τα πρωινά,και τα απογεύματα σπούδαζα σκηνοθεσία. Μετά από τρία χρόνια bachelor, γυρίζω την Προσευχή, πάω στη Δράμα και φεύγω με το βραβείο, εκεί παραιτούμαι από την αρχιτεκτονική, λέω μπορώ να το δοκιμάσω. Από φοιτητής σε χρυσό Διόνυσο ήταν life changing. Μια και μιλάμε για timing, δυο μήνες μετά την Προσευχή, σκοτώνουν τον Βαγγέλη Γιακουμάκη στα Γιάννινα, και ξαφνικά γίνεται focus η ταινία, σε μια εποχή που δεν γνώριζαν καν τη λέξη bullying. Ιστορικά θεωρώ ότι καθιέρωσε τον όρο στην Ελλάδα. Διαπιστώνοντας ότι το μήνυμά μου επικοινωνείται με το κοινό, ένοιωσα ότι ναι, θα συνεχίσω με τη γλώσσα του κινηματογράφου, γοητεύομαι από αυτή τη διαδρομή.

Θα ήθελα να έρθουμε και να μιλήσουμε και για Βαλκάνια, εν όψει και του masterclass που θα δώσεις στο επερχόμενο φεστιβάλ Balkans Beyond Borders. Αν θυμάμαι, έχεις κάνει και μια ταινία που διαδραματίζεται στο Σαράγεβο.

Ναι, το Route 3, δεύτερο μέρος της τριλογίας «δρόμων» (Οδός Πατησίων, Route 3 και Αεροσυνοδός), όπου κάθε διαδρομή εμπεριείχε μια σημαντική απόφαση. Στο Route 3 βρέθηκα μετά από πρόσκληση από το φεστιβάλ του Σαράγεβο να γυρίσω μια ταινία μικρού μήκους για την πόλη στον κύκλο «Sarajevo monamour». Επιλέχθηκα μαζί με την Μαρίνα Συμεού, την πρωταγωνίστριά μου στην Οδό Πατησίων, η οποία είχε γράψει το σενάριο, ένα σενάριο πολύ στρέιτ που δεν μου ταίριαζε και σκεφτόμουν: πώς θα προσαρμοστώ; Πρέπει να μάθω να δουλεύω και πάνω σε σενάρια τρίτων.

Ένα νεαρό αγόρι θέλει να φλερτάρει μια κοπέλα με μαντήλα, μέσα σε ένα τραμ γεμάτο κόσμο, ενώ έξω βρέχει, αυτοί τρώνε πορτοκάλια, χαμός. Κι όμως κατάφερα να περάσω την κουήρ ματιά ως εξής: Κάνοντας την έρευνά μου για την πόλη του Σαράγεβο, που είναι βασικά φουλ μουσουλμανική, έμαθα ότι όταν μια νέα γυναίκα φοράει μαντήλα, δεν επιτρέπεται να της απευθύνεις το λόγο δημόσια, είναι ταμπού. Η σκέψη μου που ήρθε είναι ότι αυτή την απαγόρευση την έχω βιώσει θα μπορούσα εγώ να φλερτάρω ανοιχτά ένα αγόρι;  Η ταινία είχε σεξουαλικότητα παντού, ακόμα και με τον νεαρό φίλο του ήρωα, σε λανθάνουσα μορφή. Κι όλα αυτά πέρασαν! Χαίρομαι να μπορώ να περνάω έτσι μηνύματα, ενώ αν το έλεγα ευθέως δεν θα πέρναγε ποτέ, το έθεσα υπόγεια. Το φεστιβάλ του Σαράγεβο είναι μια ειδική ζώνη, κάτι σαν pride στο Άγιο Όρος! Εγώ μένοντας δυο μήνες στην πόλη ήμουν πολύ προσεκτικός, μην βάψω κανένα νύχι, είναι συντηρητική χώρα. Η τέχνη που θέλω να υπηρετώ δεν θέλω να δίνει μασημένη τροφή, ούτε να κουνάει το δάκτυλο, θέλω να τσιγκλάω να περνάει τα μηνύματα με τον δικό της ρυθμό.

Θα ήθελα να μείνουμε ακόμα λίγο στα Βαλκάνια, όχι μόνο στο Σαράγεβο. Πώς αισθάνεσαι τα Βαλκάνια σαν χώρο όχι μόνο γεωγραφικό, αλλά σαν νοοτροπία, για να πάμε και στο Αγόρι με τα γαλάζια μάτια, στο οποίο φαίνεται να διαδραματίζεται σε μια αλλιώτικη κοινωνία, όχι όπως η Δύση.

Οι καλλιτέχνες δεν γίνεται να μην επηρεαζόμαστε από το πού ζούμε. Εγώ είμαι Ηπειρώτης, η Ήπειρος βρίσκεται πολύ κοντάστα Βαλκάνια κι αυτή η ατμόσφαιρα αποτυπώνεται στις ταινίες μου, όχι μόνο στον Πωγωνίσκο που γύρισα στο χωριό του παππού μου. Τα βάζω όλα αυτά στις ταινίες μου, κι έχω ταξιδέψει πολύ σε Βαλκανικές χώρες. Πρόκειται για συμπαραγωγή Balkan power 7 χωρών και ως εκ τούτου έχω δημιουργικό team από τις χώρες χρηματοδότησης, έχω φωτογράφο Σέρβο, μουσικό από Βόρεια Μακεδονία, make-upαπό Κροατία, ακόμη πιο Βαλκανικό το DNA της ταινίας. Η Ελλάδα βέβαια δεν είναι μόνο Βαλκάνια, κι αυτό είναι ενδιαφέρον, έχουμε και Μεσογειακό τεμπεραμέντο, κάτι από Ιταλία, Ισπανία, αλλά και Ανατολίτικο, πιο κοντά με Τουρκία, Λίβανο. Αυτή είναι η μείξη πραγμάτων την οποία θέλω να εκμεταλλευθώ και να κάνω παγκόσμια γλώσσα. Όσο πιο local,τόσο πιο παγκόσμιο γίνεται. Δες η βασκανία και το γαλάζιο μάτι, έρχεται από την Ανατολή. Εμείς είμαστε με το δεξί πόδι στην ΕΕ, με το άλλο βαθιά Ανατολή κι αυτό τελικά μας κάνει καλό και στην τέχνη μας. Αυτή τη στιγμή το Ελληνικό σινεμά πάει θαυμάσια. Δεν είναι μόνο το Αγόρι, δες της Ζακλίν Λέντζου, της Κοτζαμάνη, του Ευθύμη Κοσμοσαμίδη από πιο νέους, αυτό δεν είναι συχνό σε χώρες με μικρή παραγωγή όπως εμείς. Μιλάμε διαφορετικές κινηματογραφικές γλώσσες με όλους αυτούς. 

Έτσι κάπως να περάσουμε και στο Αγόρι με τα γαλάζια μάτια …

Δεν περίμενα να γίνει γρήγορα, αλλά όχι και να πάρει 11 χρόνια, 12 αν θεωρήσουμε το 2027 που θα βγει στις αίθουσες. Το 2015 είχα καταθέσει για πρώτη φορά την ιδέα σε lab. Το δουλεύω όλα αυτά τα χρόνια παράλληλα με τις ταινίες μικρού μήκους, οι οποίες στάθηκαν από μια άποψη πιο τυχερές. Ολοκληρώθηκε στην πιο ώριμή μου φάση και σαν άνθρωπος και σαν καλλιτέχνης. Το σενάριο το συνέγραψα μαζί με τον σύζυγό μου που, εκτός από ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής, γράφει πάρα πολύ ωραία. Ήταν κάτι σαν ghost writer στα σενάριά μου, κάναμε μαζί ένα ετήσιο workshop και θέλω ειλικρινά, στις επόμενες ταινίες μου το σενάριο να περάσει σε αυτόν.

Καταθέσαμε λοιπόν από το ΕΚΚ το 2017. Όμως 2017-19 πάγωσαν οι χρηματοδοτήσεις, είχαμε 150 000 ευρώ και χρειαζόμασταν ένα εκατομμύριο! Μεσολαβεί ο covid και κάνω την Airhostess που είχε τεράστια επιτυχία, έκανε το γύρο του κόσμου και στην Αμερική γνώρισα τους συμπαραγωγούς μου. Η Airhostess βοήθησε να μαζέψουμε λίγα-λίγα τα χρήματα, και τελικά συμπληρώθηκαν από Βαλκάνιους. Δεν είμαι από πλούσια οικογένεια, όλα είναι δουλειά, λίγο ταλέντο, καθοριστική η τύχη. Στο τέλος αισθάνομαι άτυχος.

Λόγω φεστιβάλ Θεσσαλονίκης;

Όχι μόνο, η ταινία καθυστέρησε πολύ να βρει παγκόσμια πρεμιέρα, βέβαια πήγε στο διάσημο South by Southwest του Λονδίνου του Λονδίνου, πήρε κριτικές από πολύ μεγάλες επιθεωρήσεις κινηματογράφου, βέβαια στην Ελλάδα ξέρουν μόνο Κάννες, Βενετία, το “brand”, αλλά η ποιότητα δεν έχει να κάνει με το brand. 

Δράττω την ευκαιρία να πω μερικές σκέψεις, μια και την είδα.Προσοχή Spoiler! Δεν είναι μια κουήρ ταινία με την έννοια της αφήγησης μιας κουήρ ιστορίας, αλλά είναι μια κουήρ ταινία λόγω του τρόπου που την έφτιαξες, έβαλες υπερβατικά στοιχεία, Βαλκανικά στοιχεία, το λαϊκό φολκλόρμε τρόπο αρνητικό, αν κατάλαβα καλά. Κριτικάρεις την κυρίαρχη άποψη, δεν ωραιοποιείς τη μικρή κοινωνία τη δεισιδαιμονία της. Θέλεις να τα καταδικάσεις όλα αυτά;

100%. Όταν κάνω τέχνη, έχω χρέος να πάρω πολιτική θέση έστω και υποσυνείδητα, το συνειδητό έρχεται στη συγγραφήτου σεναρίου. Έχουμε ένα άχρονο χωριό όπου για μένα η βασκανία εκπροσωπεί τη θρησκεία πιο πολύ από την επαρχία, το πώς γράφει μέσα μας. Έχω πληγωθεί από τη θρησκοληψία της οικογένειας μου (εγώ δεν είμαι θρήσκος), τη φοβόμουν τη θρησκεία, εξ ού και η ταινία Προσευχή, στην Ελλάδα έχω νοιώσει ανώμαλος και τέρας λόγω θρησκείας. Είμαι γκέι σε μια θρησκεία που σου λέει δεν μπορείς, είσαι τέρας. Αυτό το ρόλο παίζει το μάτι εδώ, εκπροσωπεί το γκειλίκι. Αυτό εκπροσωπεί η μητριάρχις Μαργαρίτα στην ταινία, όπως στην οικογένειά μου, καθώς οι γυναίκες της ζωής μου με επηρέασαν, η γιαγιά μου που με μεγάλωσε, η μαμά μου, σε σχέση με τον πατέρα μου που δούλευε, οι γυναίκες είχαν τη μητρότητα και την εξουσία.

Εντάξει, ήθελα όμως να ρωτήσω πιστεύεις στ’ αλήθεια ότι οι γυναίκες έχουν πραγματικά την εξουσία;

Στον κόσμο όχι, αλλά για ένα παιδί, η μητρότητα περιέχει και την εξουσία. Έκανα γύρω στα 30 μου coming out στη μάνα μου και μου λέει, «οκ, ναι αλλά να παντρευτείς, να κάνεις παιδιά». Είχαμε ήδη περάσει πολλά για να φτάσουμε εδώ, να μην κρυβόμαστε. «Δεν είναι επιλογή μου», της απάντησα, «τι εννοείς;»

Βρίσκω καλή την αντίδρασή της.

Τώρα που το λες εσύ το αντιλαμβάνομαι. Ούτε η Προσευχή, ούτε το Route είναι αμιγώς κουήρ. Όλα είναι κάπως κουήρ, και η Πατησίων, και η Αεροσυνοδός, περιέχουν κουήρ icons, είναι το DNA μου, δεν μπορώ να κάνω κάτι άλλο.

Αυτό ακριβώς αφορά η «ματιά»

Σ’αυτή την μίνι κοινωνία που φτιάξαμε υπάρχουν κάποια παράδοξα: Έχουμε ένα έγχρωμο αγόρι, δεν τους πειράζει, δεν είναι ρατσιστές. Έχουμε δυο αγόρια που μοιάζει να έχουν ομοφυλική σχέση, είναι οκ. Τους νοιάζει όμως που είναι γαλαζομάτης. Ήθελα να καταδείξω πόσο τυχαία είναι η διαφορετικότητα, έχουμε γεννηθεί σε μια ορθόδοξη κοινωνία που ορίζει τη διαφορετικότητα. Σε κάθε κοινωνία, η διαφορετικότητα είναι τυχαίο στοιχείο, σ’αυτή που φτιάξαμε,την εκπροσωπεί το γαλάζιο μάτι. Η θρησκεία λοιπόν αποδέχεται τη βασκανία, αν και πρόκειται για μεταφυσικό στοιχείο, το ξέρεις ότι υπάρχουν ορθόδοξες προσευχές για να φύγει η βασκανία; Οπότε για μένα το πολιτικό είναι φουλ θρησκευτικό, το πολιτικό υπόβαθρο με τον συμβολισμό του διαφορετικού, του ξένου. Ο πραγματικός μύθος λέει ότι πριν αναμιχθούν τα DNA μας, ήμασταν μαυριδεροί κι μαυρομάτηδες, και ξαφνικά, εμφανίζεται ένας γαλανομάτης και γίνεται ο ξένος, πηγή φόβου, φοβόντουσαν ότι ο γαλανομάτης ξένος που έχει όμορφη ματιά, θα έδινε κακή ενέργεια, θα σκότωνε. Οπότε τι έκαναν; βγάλαν το μάτι του και το φόρεσαν σαν φυλακτό, για να κάνει mirroring άλλους γαλανομάτηδες στο μέλλον. Να ο ξένος, η ξενοφοβία! Κόλλησε πολύ ωραία, όπως δείχνω σε μια σκηνή στον Πωγωνίσκο τη γιαγιά μου να με ξορκίζει να μην της φέρω γαλανομάτα νύφη!

Η ιστορία του Πέτρου είναι μαγικός ρεαλισμός, δεν είναι φαντασία, είναι υποκειμενικά βιώματα του ήρωα, από τη μητριαρχία. Αυτό υποδηλώνει το πανταχού παρόν νάιλον. Όλα αυτά που φαντάζεται, ας υποθέσουμε ότι ο ήρωας πάει μετά από 20 χρόνια να κάνει ψυχοθεραπεία και την αφηγείται όπως θυμάται. Αλήθεια ή όχι; Όλα είναι η ματιά του Πέτρου.

Βλέπεις ένα σπίτι μέσα στα νάιλον, πραγματικό; Ψεύτικο; αυτό είναι υποκειμενικό. Ακόμη και τα μάτια του, μέχρι το τέλος, δεν βλέπουμε τελικά τι χρώμα μάτια έχει. Για μένα η μάσκα εκπροσωπεί το να κρυφτείς. Βρέθηκε μια μάνα, alter ego της δικής μου, που κρύβει τα μάτια του παιδιού. Έστησε μια ιστορία ότι δήθεν έχει φωτοευαισθησία και πρέπει να φοράει τη μάσκα, τον εγκλωβίζει. Κρύβει τη διαφορετικότητά του. Στο τέλος – spoiler βλέπουμε ότι ο ήρωας δεν σου ανήκει, ούτε σε μένα, θεατή, θα επιλέξει ο ίδιος τι χρώμα μάτια θα έχει. Όταν σου φοράν ταμπέλες που εσύ δεν έχεις ανάγκη, καλύτερα να αποφασίσεις μόνος σου, εσύ ξέρεις.

Πόσο εύκολο ήταν να βρεις τον Πέτρο και το καστ; Και πώς επιλέξατε γεωγραφικά τον χώρο;

Κάναμε casting στοχευμένα, ώστε να μην πληγώσουμε τα παιδιά που θα έρχονταν. Και έτσι τον βρήκαμε. Σε ανήλικα δεν ζητάς να υποδυθούν Σαίξπηρ. Ο Γιώργος ήταν ντροπαλός, συνεσταλμένος, με γαλάζιο μπιρμπιλωτό μάτι αν και δεν ήταν αυτό το κύριο, έγραφε τέλεια. Είμαστε πλέον πολύ αγαπημένοι, σαν να είναι βαφτιστήρι μας. Το ταξίδι του Πέτρου το έκανε και ο Γιώργος, και φαινόταν στο πρόσωπό του. Εκτιμώ ότι μέσα σε δυο μήνες που κράτησαν τα γυρίσματα, βγήκε άλλος άνθρωπος.

Τα γυρίσματα έγιναν στη Δημητσάνα, στην Ήπειρο δεν βρήκαμε κάτι προσιτό οικονομικά, το Πάπιγκο δεν μας έπαιρνε. Ήξερα την ορεινή Αρκαδία και η ρυμοτομία της Δημητσάνας μας κλείδωσε συμβολικά την αίσθηση ενός κόσμου έτοιμου να πέσει, σαν να κρέμεται από ένα γκρεμό. 

Ο φίλος του πρωταγωνιστή, ο Αίμωνας επιλέχθηκε σκόπιμα με αφρικανικό look; 

Ο Πάμπλο Σότο έχει πατέρα από την Κούβα, μουσικό και καλλιτεχνική φλέβα, τώρα πάει στο κρατικό χορού. Μας γοήτευσε από την αρχή, θέλαμε ένα γοητευτικό αγόρι για να παρασύρει τον Πέτρο στο ταξίδι της ενηλικίωσής του δηλαδή στη σεξουαλική αφύπνιση (όπως το δικό μου ταξίδι), λίγο μεγαλύτερο, ωριμότερο από τον Πέτρο.

Συζητήσατε ανοιχτά μαζί τους την κουήρ διάσταση;

Δεν το γνώριζαν από την αρχή, βέβαια χαζά δεν είναι, είχαμε intimacy coordinator, o Γρηγόρης που είναι ψυχίατρος ήταν stand -by. Όπως και στην Προσευχή δεν το έθεσα ευθέως, για bullying μιλούσα, γιατί στα 15 δεν ήξερα τι ήμουν, απλά μου άρεσαν τα αγόρια. Η σκέψη ήταν να θαυμάζεις ένα αγόρι, η λέξη που είχαμε βρει ήταν «κορτάρω», ώστε να μην μιλήσουμε ανοιχτά, σκεφτόμασταν και τους γονείς τους (γέλια). Ήταν μεγάλη εμπειρία δυο μήνες εκτός έδρας, έπρεπε να τους προστατέψουμε όσο καλύτερα μπορούσαμε.

Ηχητικά η ταινία είναι υποβλητική. Και η απόκοσμη μουσική επίσης.

Δεν χρησιμοποιήσαμε καθόλου ΑΙ στην ταινία. Λειτουργήσαμε καλλιτεχνικά, ηχογραφήσαμε ήχους αληθινούς ένα προς ένα, π.χ. στην ανεμογεννήτρια, ένα σύμβολο ελευθερίας αλλά και σεξουαλικής αφύπνισης -γι’αυτό ήθελαν τα παιδιά να πάνε εκεί-, που δεν την ήθελε η εξουσία, βάλαμε ήχο από ξιφομαχία και σφυρίγματα, σαν υπερηχογράφημα τοκετού. Είχαμε live μουσική από ορχήστρα από τη Βόρεια Μακεδονία, μια μίξη Βαλκανίων, Ηπειρώτικου κλαρίνου παραδοσιακού, παιδικά τραγούδια με ξυλόφωνα.  

Πάμε τώρα και στα φεστιβάλ. Είδα ότι η ταινία έφτασε σε τόσα μέρη του κόσμου, ακόμη και στη Φλόριδα είδα να προβάλλεται σε ένα από τα πιο καταξιωμένα λοατκι+ φεστιβάλ. Μπορείς να μας πεις για την απόφασή σου να την αποσύρεις από το φεστιβάλ Θεσσαλονίκης; Τι μήνυμα περιέχει η επιλογή αυτή;

Ήταν από τι πιο δύσκολες αποφάσεις που πήρα σ’αυτή τη δεκαετία. Το φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το αγαπώ, έχω φτιάξει το τρέιλέρ του (με την Φιλιππίδου), έχω υπάρξει στο lab crossroads και WiP τους, είμαι fan του φεστιβάλ. Είχα ονειρευτεί να γίνει η πρεμιέρα στο Ολύμπιον, έναν χώρο φορτισμένο με κινηματογραφικά γεγονότα, όπου έχω δει πάρα πολλές Ελληνικές ταινίες. Πιστεύω πολύ στην ταινία μου, άξιζε να βρεθεί στο κέντρο του φεστιβάλ. Σε άλλη συγκυρία δεν θα το συζητούσαμε καν. Έτυχε φέτος να μην «χωρέσω» στην τριάδα ανά section βάσει καταστατικού. Το φοβόμουν, πριν επιλεχθεί από το SXSW, είχε γίνει shortlisted σε πολλά φεστιβάλ, άρεσε σε programmers, στο Σάντανς, στο Βερολίνο έφτασα πολύ κοντά -το ξέρω γιατί είχα επικοινωνία με τους Programmers-, όμως συχνά βρισκόταν κάποιος στην ομάδα επιλογής που μπορούσε να βάλει βέτο τύπου «δεν ταιριάζει στο πρόγραμμά μας φέτος». Θα πρέπει να αγαπηθεί από όλους, ένας να βρεθεί, έτρωγα πόρτα. Στο SXSW τα καταφέραμε. Εκτιμώ ότι τα φεστιβάλ μετά τον covid και την κυριαρχία των πλατφορμών βρίσκονται σε ένα σοκ, η πολιτική είναι πάνω από την τέχνη. Για παράδειγμα, στις Κάννες πέρυσι είχαν περάσει τα κινηματογραφικά ντεμπούτα Αμερικανών σταρ όπως Σκάρλετ Γιόχανσον, Κρίστεν Στιούαρτ. Τι ανάγκη έχουν οι συγκεκριμένες να γίνει δεκτή η ταινία τους και όχι το Αγόρι με τα γαλάζια ματια; Τα τελευταία χρόνια είχαμε δει μια άνοδο κουήρ ταινιών. Σήμερα υπάρχει υποχώρηση από αυτό το focus. 

Το φεστιβάλ Θεσσαλονίκης λοιπόν, πιστεύω ότι επέλεξε με βάση κάποιους υπαρκτούς κανόνες, τους οποίους έθεσε πάνω από την τέχνη. Τι στόχους έχεις σαν φεστιβάλ ως προώθηση της τέχνης, αν τελικά υπερισχύουν οι κανόνες σου; Το βρίσκω απογοητευτικό. Αν δεν εκφραστούν οι καλλιτέχνες, πώς θα αλλάξει η κοινωνία; Με τον τακτικισμό που βάζεις; Αυτό είναι το σύστημα (και ασφαλώς ο καπιταλισμός), που με τοποθετεί όπου θέλει αυτό επειδή δεν χωράω στα κουτιά που θέτει.  

Ήταν μια γενναία απόφαση ότι αρνήθηκες να πας σαν «φτωχός συγγενής». Ποια θα είναι η πορεία της ταινίας;

Αυτό που με απογοητεύει είναι η κοντόθωρη αντιμετώπιση, όπως στις Κάννες το «όλα για τα celebrities». Και στην πατρίδα μου δεν ήθελα να γίνει μία απ’ τα ίδια. Επειδή έχω βιώσει τη θέση του παρία λόγω διαφορετικότητας. Μου ξύπνησε ένα τραύμα. Επειδή η ταινία είναι κάπως «mixed genre», δενυπακούει σε κανόνες φεστιβαλικούς, με παρκάρουν όπου βολεύει.

Το 2019 ήμουν στο «meet the future», με μικρομηκάδες που είχαμε πάει καλά και με όλη την ομάδα του Διεθνούς. Έχουν περάσει επτά χρόνια, και φέτος θέλησαν να με πανε στο τμήμα που εκπροσωπεί το «μέλλον». Όχι, δεν είμαι το μέλλον σήμερα, είμαι το παρόν! Και μετά την απόσυρση της ταινίας μου, στην συνέντευξη τύπου του φεστιβάλ άκουσα ότι τα τρία τμήματα είναι ακριβώς ισάξια!

Γιατί έπρεπε να λεχθεί κάτι τέτοιο άραγε;

Εγώ έλεγα ότι δεν είναι ισάξια, δέχτηκα gaslighting τύπου «εκεί -στο FF-θα πας καλύτερα». Ευχαριστώ πολύ για το πατρονάρισμα! Τα χρηματικά βραβεία ήταν μικρότερα, δεν υπήρχε Ολύμπιον. Κακά τα ψέματα, το Διεθνές Διαγωνιστικόστην παγκόσμια γλώσσα, όπως κι αν ονομαστεί είναι το κέντρο. Αφότου αποχώρησα, πρόσεξα ότι τα οικονομικά βραβεία του FF αυξήθηκαν. Εκ των υστέρων. Έρχομαι με μια ταινία για την διαφορετικότητα, μου λένε «είσαι διαφορετικός, πήγαινε στους διαφορετικούς γιατί δεν βγαίνει η εκτέλεση των κανόνων του προγράμματος». Εγώ απαντώ, «πάρε τέταρτη ταινία, σπάσε τον κανόνα των τριών».

Μου χτυπάει μια υπαρξιακή φλέβα. Σαν προγραμματιστής, έχω καταλήξει στην εξής άποψη για τα μεγάλα φεστιβάλ: Αν δεν θέλουμε παιχνίδια τακτικής, αφού φτιαχτεί από την Long list η short list ταινιών, αν θέλεις να υποστηρίξεις την τέχνη, ας κάνεις κλήρωση στις short-listed, πριν μπουν οι σκοπιμότητες τακτικής και πετάξουν την τέχνη απ’το παράθυρο. 

Δεν πιστεύω ότι τα πράγματα είναι άσπρο – μαύρο. Αν είχα το Ολύμπιον, θα δεχόμουν να πάω στο FF, το Ολύμπιον θα ήταν μια μεγάλη γιορτή για φίλους και συνεργάτες. Μίλησα για την διαφορετικότητα, ήμουν όσο open-minded μπορούσα, πιστεύω κι εγώ και οι κριτικοί ότι είναι μια θαρραλέα ταινία, όφειλα να την υποστηρίξω. Το έργο μου έχει αυτό το θράσος, το ίδιο κι εγώ ως ένας «θρασύς» διαφορετικός άνθρωπος που είμαι, θα παλέψω όπως μπορώ για το «παιδί» μου (δεν έχω παιδιά ακόμη), 12 χρόνια είναι πάρα πολλά, είναι η ζωή μου.

Το αγόρι έχει πάει σε πολλά διαφορετικά φεστιβάλ, σε mainstream, έχει χαρακτηριστεί ακόμα και «folk horror» και τραβάω τα μαλλιά μου, πρέπει να ταμπελοποιήσουν τα πάντα. Πώς να την πούμε; Αλλού «Arthouse drama», αλλού queer, στο Ελσίνκι το κατηγοριοποίησαν σαν «teenager», στη Θεσσαλονίκη την είπαν «avant-garde». Είναι τιμητικό να μην έχεις μια και μόνη ταμπέλα σαν καλλιτέχνης, αλλά την ανάγκη του συστήματος να σου βάλει μια ταμπέλα την έχω βιώσει από μικρός, έχει να κάνει με το πώς θα «πακεταριστεί» κι αυτό δεν έχει καμιά σχέση με την τέχνη. Π.χ. Σε μια μεγάλη πλατφόρμα το The favourite του Λάνθιμου πλασάρεται ως «κωμωδία». Έλα λοιπόν στη θέση μου μπροστά στο Ελληνικό κοινό σήμερα, να παριστάνω ότι αποτελώ το «μέλλον».

Το θεωρώ πολύ ειλικρινές ότι εξέθεσες τη στεναχώρια για αυτή σου τη δύσκολη απόφαση και ότι σου στοίχησε

Ένα μήνα μετά το γεγονός, είμαι φορτισμένος συναισθηματικά και στεναχωρημένος ακόμη που δεν θα είμαι εκεί. Στενοχωριέμαι για κάτι που έχασα, αλλά τελικά βγήκα πιο δυνατός. Σε τέτοια φεστιβαλικά συστήματα, αρκετά συντηρητικά, μικρές μορφές αντίστασης είναι πιο σημαντικές από το να περιμένεις βραβεία και κόκκινο χαλί στο μικροσύστημα. Το σινεμά είναι η πιο καπιταλιστική τέχνη που υπάρχει, όταν χρειάζεται ένα εκατομμύριο ευρώ για να γυρίσεις μια ταινία, δεν είναι ένας πίνακας κι ένα πινέλο, είναι φουλ καπιταλιστικό, μια μικρογραφία της κοινωνίας, η οποία κατά τη γνώμη μου δεν πάει καλά. Προτιμώ τις μικρές αντιστάσεις από το να προσπαθήσω να μπω μέσα συστημικά. Επειδή με θεωρούσαν και κάτι σαν «καλό παιδί», προκλήθηκε έκπληξη επειδή δεν δέχτηκα να μπω σε αυτή τη διαδικασία.

Θα ήθελα να επιστρέψουμε στην κουήρ ματιά. Σε εποχή αντι-woke κραυγών και επιθέσεων κατά των λοατκι+, τι ρόλο πιστεύεις έχουν να παίξουν οι κουήρκινηματογραφιστές και τα έργα τους;

Το να πουν ιστορίες που κάποιος δεν βιώνει, αλλά με την κουήρ ματιά θα τις προσέξει, θα τις δει αλλιώς, αυτό σημαίνει ότι αλλάζει ο κόσμος. Μέσα από την τέχνη μου, θέλω να αλλάξω τον κόσμο. Όταν βλέπω σημαντικές ταινίες κουήρ από άλλη χώρα, αλλάζει η αισθητική μου για τον κόσμο, σκέφτομαι άλλες καταστάσεις. Συντηρητικές ταινίες με κουήρ στοιχεία δεν συμβάλλουν στο να ανοίγει το μυαλό, δεν με ικανοποιούν. Στα φεστιβάλ και της Θεσσαλονίκης, υπάρχουν πολλές κυρίαρχες ταινίες, που υπακούν σε κινηματογραφικές κανόνες, αλλά τελικά δεν μου λένε τίποτα. Δεν στέκομαι στο mainstream ή όχι, αλλά στον συντηρητισμό των φεστιβάλ. Οι κουήρ ταινίες είναι πιο προσωπικές αφηγήσεις, ανοίγει το μυαλό, καταλαβαίνουμε ο ένας τον άλλον, το ζήτημα δεν είναι ένας στείρος διανοουμενισμός, δεν με ενδιαφέρει. Το 2026 με ενδιαφέρει η αντίσταση. Να λες την πραγματική σου ιστορία. Καταλαβαίνεις την αλήθεια από το δήθεν. Είναι πολύ κρίμα όταν εισχωρούν τόσο πολλά δήθεν.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδια σου;

Ολοκληρώσαμε ένα σενάριο για μια λεσβία έγκυο γυναίκα που βλέπει όνειρο ότι γεννάει ένα αγριογούρουνο, κι έρχεται μια μοναχή και της λέει ότι η ηγουμένη στο μοναστήρι που μεγάλωσε βλέπει κι αυτή το ίδιο όνειρο και η ηρωίδα ξεκινά να βρει την ηγουμένη πριν γεννήσει.

Έχει πολλή πολιτική μέσα. Θέλω να μιλήσω για άλλους χαρακτήρες, πάω για πιο κουήρ ταινία, πιο πολιτική. Θα συγκρουστούν δυο κόσμοι: ο συντηρητικός της εκκλησίας με τον ανοιχτό λοατκι+, όπου όμως είναι περίπλοκο, γιατί η σύντροφος της ηρωίδας είναι αντι -λοατκι+ πολιτικός.

Κάτι σαν την ηγέτη του ακροδεξιού afd, την Άλις Βάιντελδηλαδή; Που θεωρεί ότι η δική της ζωή είναι υπεράνω των κανόνων που θέλει να θέσει για την υπόλοιπη κοινωνία;

Για μένα είναι σημαντική περίοδος, ζούμε μεσοπόλεμο. Αν είσαι κουήρ άτομο, σε μια συγκυρία όπου ακροβατούμε σε μιαοπισθοχώρηση σε σχέση με προηγούμενες γενιές και, αν ανέβει η alt-right, θα πάρουν πίσω όλες τις κατακτήσεις μας για γυναίκες, κουήρ, για ολες τις διαφορετικότητες σε χρόνο dt, με ενδιαφέρουν οι μορφές αντίστασης σε αυτά που έρχονται. Αυτό θα μείνει στο τέλος.




Δες και αυτό!