Ποιος έχει την εξουσία να αποφασίζει για τα σώματα των άλλων; Μια συζήτηση για τα δικαιώματα των ζώων και τις πολιτικές συμμαχίες

Με αφορμή την πρόσφατη έρευνά της για τις συνθήκες στις χοιροτροφικές μονάδες στην Ελλάδα, συζητήσαμε με την ομάδα Rethink Animals για τα δικαιώματα των ζώων, τον βιγκανισμό και τη σύνδεση των κινημάτων αυτών με τους ΛΟΑΤΚΙ+ και φεμινιστικούς αγώνες.

Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε με τη Γεωργία Αγγελοπούλου, Διευθύντρια Συνηγορίας της REthink ANIMALS.

Πείτε μας λίγα λόγια για την ομάδα REthink ANIMALS. Πώς και γιατί δημιουργήθηκε;

Σας ευχαριστούμε θερμά για την πρόσκληση και τον χώρο που δίνετε στα δικαιώματα των μη ανθρώπινων ζώων. Η REthink ANIMALS δημιουργήθηκε από την ανάγκη να μιλήσουμε για τα ζώα που σπάνια βλέπουμε, παρόλο που τα προϊόντα για τα οποία εκτρέφονται βρίσκονται παντού γύρω μας. Στην Ελλάδα έχουμε μάθει να συζητάμε δημόσια για την προστασία ενός σκύλου ή μιας γάτας και αυτό το οφείλουμε σε αγώνες που έκαναν άνθρωποι πριν από εμάς. Για τη ζωή ενός γουρουνιού μέσα σε μια μονάδα εκτροφής, η συζήτηση μόλις ανοίγει. Γι’ αυτό συνδέουμε την έρευνα με τη συνηγορία. Καταγράφουμε όσα συμβαίνουν πίσω από τις κλειστές πόρτες, τα κάνουμε δημόσια και χρησιμοποιούμε τα στοιχεία για να διεκδικήσουμε συγκεκριμένες αλλαγές από την Πολιτεία. Θέλουμε να μπορούμε να μιλάμε για ένα γουρούνι, αρνί, κοτόπουλο, μινκ ή ψάρι με την ίδια σοβαρότητα που μιλάμε για έναν σκύλο. Σε όλες τις περιπτώσεις μιλάμε για ένα πλάσμα που αισθάνεται, έχει ανάγκες και βιώνει όσα του συμβαίνουν.

Η ευζωία μάς ρωτά πώς πρέπει να αλλάξουν οι νόμοι και οι συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν τα ζώα. Τα δικαιώματα μάς καλούν να αμφισβητήσουμε το ίδιο το σύστημα που επιτρέπει την εκμετάλλευσή τους. Με ποιο δικαίωμα αποφασίζουμε ότι η ζωή ενός άλλου αισθανόμενου όντος μάς ανήκει; Από αυτό το ερώτημα ξεκινά η διεκδίκησή μας να αναγνωριστούν τα μη ανθρώπινα ζώα ως υποκείμενα δικαίου, με δικά τους συμφέροντα και δικαιώματα. Στόχος μας είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία και οι θεσμοί αντιμετωπίζουν τα μη ανθρώπινα ζώα, με προοπτική τον τερματισμό της εκμετάλλευσής τους.

Ποια είναι τα βασικά ζητήματα στα οποία εστιάζει η έρευνα THIS IS GYROS;

Η έρευνα THIS IS GYROS της REthink ANIMALS σε συνεργασία με την ερευνητική δημοσιογραφική ομάδα UNLOCKED, βασίζεται σε υλικό από 27 μονάδες εκτροφής γουρουνιών σε τέσσερις περιφέρειες της Ελλάδας. Περιλαμβάνει πάνω από τρεις ώρες βίντεο και περισσότερες από 100 φωτογραφίες.

Στο υλικό καταγράφηκαν θηλυκά γουρούνια περιορισμένα σε ατομικούς κλωβούς και χώροι όπου τα ζώα είχαν ελάχιστη δυνατότητα κίνησης, ζώα με ανοιχτές πληγές και σοβαρά προβλήματα υγείας, δερματικές αλλοιώσεις, προπτώσεις ορθού και άλλες σοβαρές παθολογικές καταστάσεις, χωρίς ορατές ενδείξεις κατάλληλης ιατρικής αντιμετώπισης, καθώς και έντονα προβλήματα υγιεινής.  Εξω από μονάδες καταγράφονται, μεταξύ άλλων, ανοιχτοί λάκκοι με πτώματα ζώων σε αποσύνθεση, προσβάσιμα σε σκύλους, γάτες και πτηνά που σε αρκετές περιπτώσεις τρέφονται από αυτά. Παράλληλα, εντοπίζονται σοβαρές ελλείψεις στη διαχείριση της κοπριάς και των υγρών αποβλήτων όπως υπερχειλισμένες δεξαμενές λυμάτων με διασπορά τους σε γύρω εκτάσεις που εγείρουν ερωτήματα για τη βιοασφάλεια και την ενδεχόμενη επιβάρυνση του εδάφους και του υδροφόρου ορίζοντα.

Η έρευνα τεκμηριώνει όσα καταγράφηκαν στις συγκεκριμένες μονάδες. Η επανάληψη παρόμοιων προβλημάτων σε διαφορετικές περιοχές θέτει ερωτήματα για τον τρόπο λειτουργίας και ελέγχου αυτού του συστήματος. Ταυτόχρονα, μας καλεί να κοιτάξουμε την καθημερινότητα των ίδιων των ζώων και όσα τους στερεί ο εγκλεισμός.

Ποια είναι η ευθύνη του κράτους απέναντι στα ευρήματα της έρευνας; Τι ζητάτε συγκεκριμένα από τις αρμόδιες αρχές;

Σε συνεργασία με την οργάνωση Animal Advocacy & Food Transition έχουμε υποβάλει καταγγελίες στις αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν ήδη πραγματοποιηθεί επίσημοι έλεγχοι που διαπίστωσαν μη συμμορφώσεις τόσο για τα ζητήματα ευζωίας όσο και για τα περιβαλλοντικά. Περιμένουμε περισσότερο ικανοποιητικές απαντήσεις καθώς δεν έχουν απαντηθεί όλες οι καταγγελίες και όλα μας τα ερωτήματα. Από τα αρμόδια Υπουργεία και τις Περιφέρειες ζητάμε να διερευνήσουν όλες τις καταγγελίες, να εξασφαλίσουν συστηματικούς και ουσιαστικούς ελέγχους με επαρκές προσωπικό και να ενημερώνουν δημόσια, σύμφωνα με τις νόμιμες προϋποθέσεις, για τα ευρήματα και τα μέτρα που λαμβάνονται. Χρειάζεται επίσης επανέλεγχος της εφαρμογής αυτών των μέτρων.

Ζητάμε ισχυρότερη προστασία των ζώων και κατάργηση πρακτικών που προκαλούν πόνο, στέρηση βασικών αναγκών και παρατεταμένο εγκλεισμό, καθώς και αποτελεσματικό έλεγχο της διαχείρισης αποβλήτων και νεκρών ζώων.

Υπάρχει, όμως, και το δημόσιο χρήμα. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι χρηματοδοτούνται, για ποιες δραστηριότητες, με ποιους όρους και πώς ελέγχεται η τήρησή τους. Αυτή τη στιγμή η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διερευνά τον οργανισμό ΟΠΕΚΕΠΕ για πιθανή απάτη εκατομμυρίων ευρώ, η υπόθεση αυτή ενισχύει την ανάγκη για διαφάνεια και λογοδοσία σε όλη τη διαδρομή των χρηματοδοτήσεων.

Παράλληλα, χρειάζεται να αποφασίσουμε τι μέλλον χρηματοδοτούμε. Διεκδικούμε ένα εθνικό σχέδιο φυτικής μετάβασης, με συγκεκριμένο προϋπολογισμό, χρονοδιάγραμμα και στήριξη των παραγωγών που επιθυμούν να στραφούν σε δραστηριότητες χωρίς εκμετάλλευση ζώων. Οι αποφάσεις για τις επιδοτήσεις είναι πολιτικές αποφάσεις. Καθορίζουν ποιες δραστηριότητες θα αναπτυχθούν και ποιες δυνατότητες αλλαγής θα υπάρξουν. Η Δανία προσφέρει συγκεκριμένα εργαλεία γι’ αυτή τη διεκδίκηση. Διαθέτει σχέδιο δράσης για τα φυτικά τρόφιμα από το 2023 και ειδικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα, με συνολικούς πόρους άνω του ενός δισ. δανικών κορωνών έως το 2030.

Intime – Chalkiopoulos Nikos

Μπορεί μια τέτοια έρευνα / καμπάνια να συμβάλει σε μια ευρύτερη αλλαγή της κοινωνικής αντίληψης γύρω από την εκμετάλλευση των ζώων;

Ναι. Η έρευνα επαναφέρει στην εικόνα πίσω από τη λέξη “γύρος” ένα ζώο. Ένα γουρούνι που ήθελε να κινηθεί, να εξερευνήσει, να βρει ένα στεγνό μέρος να ξαπλώσει. Όταν το δεις ως ένα συγκεκριμένο πλάσμα, αρχίζεις να αναρωτιέσαι τι του στερούμε κάθε μέρα και γιατί το θεωρούμε φυσιολογικό.Αυτή την πραγματικότητα θελήσαμε να φέρουμε στον δημόσιο χώρο με τη δράση της REthink ANIMALS στο Σύνταγμα, την Κυριακή 8 Νοεμβρίου. Περισσότεροι από εκατό άνθρωποι συμμετείχαν κρατώντας πλακάτ για όσα συμβαίνουν στα γουρούνια στις μονάδες εκτροφής. Κάποια άτομα στάθηκαν για λίγα λεπτά, κάποια άλλα παρέμειναν ολόκληρο το δίωρο.

Για εμάς έχει σημασία αυτή η μετάβαση από τη γνώση στη συμμετοχή. Ένας άνθρωπος βλέπει το υλικό, το συζητά, υπογράφει την ανοιχτή επιστολή, στέκεται δημόσια δίπλα σε άλλους και ζητά απαντήσεις από την Πολιτεία. Έτσι η έρευνα μπορεί να αποκτήσει συνέχεια και πολιτική δύναμη. Μπορεί επίσης να ανοίξει τη συζήτηση για την ίδια την αιχμαλωσία. Για το γεγονός ότι έχουμε οργανώσει ένα σύστημα μέσα στο οποίο η χρησιμότητα ενός ζώου για τον άνθρωπο καθορίζει ολόκληρη την ύπαρξή του. Η βαθύτερη αλλαγή που επιδιώκουμε είναι να αναγνωρίσουμε ότι η ζωή του έχει αξία για το ίδιο και ότι αυτή η αξία χρειάζεται να προστατεύεται με δικαιώματα.

Μέρος της φεμινιστικής / κουήρ θεωρίας και σκέψης συνδέει την πατριαρχία με την κυριαρχία πάνω στα μη ανθρώπινα ζώα, αναδεικνύοντας ζητήματα όπως ο έλεγχος των σωμάτων, η αναπαραγωγή και η καταπίεσή τους. Πώς βλέπετε αυτές τις συνδέσεις και ποια είναι η σημασία τους για το σύγχρονο κίνημα υπεράσπισης των ζώων;

Ο σπισισμός πάει χέρι χέρι με τον σεξισμό και την πατριαρχία καθώς οι διάφορες μορφές καταπίεσης τέμνονται και αλληλοενισχύονται. Οι συνδέσεις αυτές γίνονται πολύ συγκεκριμένες όταν κοιτάξουμε πώς οργανώνεται η εκμετάλλευση των ζώων. Το φύλο τους καθορίζει τη χρήση που τους επιβάλλεται. Η αναπαραγωγική ικανότητα των θηλυκών γίνεται αντικείμενο οικονομικής εκμετάλλευσης. Αντίστοιχα, τα αρσενικά αξιολογούνται ανάλογα με το αν εξυπηρετούν την εκάστοτε παραγωγή. Η χρησιμότητά τους για τον άνθρωπο καθορίζει τι ζωή θα ζήσουν και πότε θα θανατωθούν.

Στην έρευνά μας, βλέπουμε θηλυκά γουρούνια περιορισμένα σε κλωβούς. Η εγκυμοσύνη, ο τοκετός, η σχέση με τα μικρά τους εντάσσονται σε ένα πρόγραμμα παραγωγής. Εκεί συναντάμε ένα ερώτημα που βρίσκεται στον πυρήνα της φεμινιστικής και της κουήρ σκέψης. Ποιος έχει την εξουσία να αποφασίζει για το σώμα και τη ζωή κάποιου άλλου;

Η Carol J. Adams έχει αναδείξει τις συνδέσεις ανάμεσα στην αντικειμενοποίηση των γυναικών και των μη ανθρώπινων ζώων. Η οικοφεμινιστική σκέψη διευρύνει αυτή την κριτική, εξετάζοντας πώς η κυριαρχία πάνω στα σώματα συνδέεται με την κυριαρχία πάνω στη φύση. Εδώ ανοίγει και το ζήτημα της οικοκτονίας. Ζωές, έδαφος και νερό αντιμετωπίζονται ως πόροι διαθέσιμοι για ανθρώπινη χρήση και κέρδος.

Αυτή η σύνδεση αποκτά υλική υπόσταση στο THIS IS GYROS. Στις ίδιες μονάδες όπου καταγράφηκαν έγκλειστα και τραυματισμένα ζώα, αναδείχθηκαν ζητήματα διαχείρισης αποβλήτων και νεκρών ζώων, με ερωτήματα για την ενδεχόμενη επιβάρυνση του εδάφους και του υδροφόρου ορίζοντα. Για μένα, η συνάντηση βρίσκεται και εδώ. Στη διεκδίκηση να πάψουν τα σώματα και ο ζωντανός κόσμος να αντιμετωπίζονται ως ιδιοκτησία που μπορούμε να εξαντλούμε.

Για το κίνημα υπεράσπισης των ζώων, αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να αμφισβητήσουμε την ίδια τη νομιμοποίηση της εκμετάλλευσης. Όσο συζητάμε για τον χώρο ενός κλωβού, πρέπει να θέτουμε και το ερώτημα με ποιο δικαίωμα κρατάμε ένα ζώο αιχμάλωτο. Διεκδικούμε να αναγνωριστεί ότι η ύπαρξή του έχει αξία για το ίδιο, ανεξάρτητα από το φύλο του και από οποιαδήποτε χρησιμότητα μπορεί να έχει για εμάς.

Πιστεύετε ότι έχει σημασία να δημιουργηθούν πολιτικές συμμαχίες μεταξύ των κινημάτων για την υπεράσπιση των ζώων και των κουήρ / φεμινιστικών κινημάτων στην Ελλάδα;

Ναι, έχει σημασία. Όταν είδα στο Λονδίνο τη δράση “The Milking Herd”, η οποία διοργανώθηκε από την SPECIESISM.WTF, έναν οργανισμό που χρησιμοποιεί την τέχνη ως μέσο κοινωνικής παρέμβασης με στόχο τον τερματισμό του σπισισμού, με απασχόλησε η εικόνα του ίδιου δημόσιου χώρου σε δύο διαφορετικές εποχές. Στους δρόμους του Λονδίνου όπου οι σουφραζέτες είχαν διεκδικήσει το δικαίωμα ψήφου, vegan φεμινίστριες βγήκαν έναν αιώνα αργότερα για να κάνουν ορατό τι συμβαίνει στα σώματα των αγελάδων στη βιομηχανία γάλακτος. Το συνδύασα επίσης με το γεγονός ότι στην πλειοψηφία του το κίνημα για την υπεράσπιση των μη ανθρώπινων ζώων αποτελείται κυρίως από γυναίκες. Με ενδιαφέρει τι μπορεί να γεννηθεί όταν κινήματα με διαφορετική ιστορία συναντιούνται και το ένα διευρύνει το βλέμμα του άλλου.

Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι υπάρχουν και ερευνητικές ενδείξεις γι’ αυτή τη συνάντηση. Ευρωπαϊκή μελέτη εντόπισε ότι ο veganισμός και η έμφυλη ποικιλομορφία συνυπάρχουν συχνότερα από όσο θα αναμενόταν τυχαία. Τα άτομα που είναι vegan στην πλειοψηφία τους είναι ενεργά διαθεματικά και για άλλους σκοπούς. Αυτό ανοίγει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το πώς η αμφισβήτηση κοινωνικών κανόνων σε έναν τομέα της ζωής μας μπορεί να μας φέρει κοντά σε άλλες διεκδικήσεις ελευθερίας. Οι συμμαχίες μπορούν να ξεκινήσουν και από αυτές τις συναντήσεις που υπάρχουν ήδη μέσα στις κοινότητές μας.

Στην Ελλάδα, μια τέτοια συμμαχία χρειάζεται να είναι αμφίδρομη. Αν καλώ φεμινιστικές και κουήρ συλλογικότητες να σταθούν δίπλα μας, χρειάζεται κι εγώ να είμαι παρούσα όταν εκείνες διεκδικούν αυτοδιάθεση, ασφάλεια και ίσα δικαιώματα. Χρειάζεται επίσης να κοιτάμε τους δικούς μας χώρους. Ποια άτομα ακούγονται στις συνελεύσεις μας; Πώς αντιδρούμε όταν εκδηλώνεται σεξισμός ή τρανσφοβία μέσα στο ίδιο μας το κίνημα;

Θα ήθελα, για παράδειγμα, να οργανώσουμε μαζί μια προβολή υλικού από το THIS IS GYROS και μια συζήτηση για το ποιος αποφασίζει για τα σώματα και την αναπαραγωγή. Να ακουστούν οι διαφορετικές εμπειρίες και να δούμε σε ποιες διεκδικήσεις μπορούμε να σταθούμε έμπρακτα η μία δίπλα στην άλλη. Για μένα, εκεί δοκιμάζεται μια πολιτική συμμαχία. Στο αν είμαστε παρούσες κι όταν η διεκδίκηση ξεκινά από κάποια άλλη.

Πώς βλέπετε την εξέλιξη του βιγκανισμού στη χώρα μας;

Στην Ελλάδα, βλέπω μεγαλύτερη ορατότητα του veganισμού, μέσα από συλλογικότητες, δράσεις, φεστιβάλ και περισσότερες φυτικές επιλογές. Αυτό διευκολύνει τον κόσμο να έρθει σε επαφή με το κίνημα και να αλλάξει καθημερινές συνήθειες.

Για μένα, η εξέλιξή του συνδέεται και με το πόσο καθαρά μιλάμε για τον σκοπό του. Ο veganισμός είναι ηθική και πολιτική στάση που επιδιώκει τον τερματισμό της εκμετάλλευσης των ζώων. Αμφισβητεί την εξουσία που έχουμε αποδώσει στον εαυτό μας να τα αναπαράγουμε, να τα κρατάμε αιχμάλωτα και να τα θανατώνουμε για δικό μας όφελος.

Αυτή η διεκδίκηση χρειάζεται να αποκτήσει μεγαλύτερο χώρο στην πολιτική συζήτηση. Και όπως ειπαμε και πριν αυτό εχει συμβεί, η Δανία έχει ήδη υιοθετήσει εθνικό σχέδιο δράσης για τα φυτικά τρόφιμα, με χρηματοδότηση της έρευνας και της ανάπτυξης του κλάδου, ενίσχυση των φυτικών τροφίμων στη δημόσια εστίαση και εκπαίδευση των επαγγελματιών της διατροφής. Έχει δημιουργήσει και ειδικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα για φυτικά τρόφιμα, που θεσπίστηκε με τη στήριξη όλων των κομμάτων του Κοινοβουλίου της. Τα στοιχεία για τη δημόσια εστίαση και την εκπαίδευση περιλαμβάνονται στο δανέζικο σχέδιο, ενώ η διακομματική στήριξη αφορά τη θεσμοθέτηση του ειδικού χρηματοδοτικού προγράμματος.

Αντίστοιχα εργαλεία μπορούμε να διεκδικήσουμε στην Ελλάδα. Δημόσια στήριξη της φυτικής παραγωγής για ανθρώπινη κατανάλωση, προσιτά φυτικά γεύματα σε σχολεία, νοσοκομεία, φοιτητικές λέσχες κ.α, εκπαίδευση και συμβουλευτική για τους παραγωγούς που θέλουν να αλλάξουν δραστηριότητα.

Έτσι η μετάβαση αποκτά υποδομές και γίνεται εφικτή για περισσότερους ανθρώπους. Για εμάς, ο ορίζοντας αυτής της αλλαγής είναι μια κοινωνία όπου η ζωή των άλλων ζώων θα αναγνωρίζεται ως δική τους και θα προστατεύεται με δικαιώματα.

Τι θα θέλατε να κρατήσει ένα άτομο από αυτήν τη συνέντευξη;

Θα ήθελα να θυμηθεί την εικόνα μιας μητέρας σε ατομικό κλωβό που δεν είχε χώρο ούτε να γυρίσει το σώμα της. Για εμάς αυτή η εικόνα κρατά λίγα δευτερόλεπτα. Για εκείνη ήταν ο χώρος μέσα στον οποίο ζούσε. Το σώμα της και η ζωή της είχαν αξία για την ίδια. Από αυτή την απλή παραδοχή ξεκινά η δική μας διεκδίκηση. Να αναγνωρίσουμε τα μη ανθρώπινα ζώα ως υποκείμενα δικαίου, ως πρόσωπα με δικά τους δικαιώματα. Να πάψει η ύπαρξή τους να κρίνεται από το πόσο χρήσιμα είναι για εμάς.

Και έχουμε ήδη κάτι συγκεκριμένο να κάνουμε. Να υπογράψουμε και να κοινοποιήσουμε την ανοιχτή επιστολή THIS IS GYROS και να ζητήσουμε από την Πολιτεία να πει δημόσια τι έκανε και τι θα αλλάξει. Τα ζώα που είδαμε μπορεί να μη ζουν πια. Άλλα βρίσκονται στη θέση τους, γι αυτό δεν μας αρκεί να μάθουμε τι συμβαίνει, χρειάζεται να μάθουμε τι θα αλλάξει.

Ανδρομάχη Κουτσουλέντη

Ανδρομάχη Κουτσουλέντη

Παραλίγο να με λένε Αστραδενή, οπότε χαίρομαι με το Ανδρομάχη. Μου αρέσει πολύ να διαβάζω ό,τι έχει σχέση με φύλο, σεξουαλικότητα και φεμινισμό. Οι έρωτες της ζωής μου είναι τετράποδοι και τριχωτοί, και κοινώς αποκαλούνται γάτες.




Δες και αυτό!