Η ταινία Αρκουδότρυπα των Χρυσιάννας Παπαδάκη και Στέργιου Ντινόπουλου φτάνει επιτέλους στις κινηματογραφικές οθόνες, έχοντας δρέψει διακρίσεις και βραβεία, από την παγκόσμια πρεμιέρα της στο φεστιβάλ Βενετίας 2025 (βραβείο Label Europa Cinemas στο τμήμα Giornate degli Autori), μέχρι τα επτά βραβεία στο 66ο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
Ωστόσο, ο περιπετειώδης έρωτας της Αννέτας και της Αργυρούς έρχεται από πιο παλιά, συγκεκριμένα από την μικρού μήκους εκδοχή της, που είχε διαπρέψει και αποθεωθεί στο φεστιβάλ ταινιών μικρούς μήκους Δράμας 2023. Παρουσιάζοντας τη «μικρή» Αρκουδότρυπα στα 3α Queer Movie Nights το 2024, τα δημιουργά μας είχαν υποσχεθεί ότι θα υπάρξει συνέχεια, και πράγματι, κράτησαν το λόγο τους.
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να αγαπήσει κάποιο άτομο αυτή την ταινία. Αφηγείται την ερωτική σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δυο νέες γυναίκες, κόντρα σε κάθε περίσταση και δεδομένο. Η Αργυρώ και η Αννέτα είναι «κολλητές», στη μικρή κοινωνία της ορεινής Τύρνα (κατά κόσμον Ελάτη) των Τρικάλων. Αγροτική απασχόληση στην οικογενειακή περιουσία για την Αργυρώ, περιποίηση νυχιών για την Αννέτα και μια «σοβαρή» σχέση με ανερχόμενο νεαρό αστυνομικό, τόσο σοβαρή, που το ζευγάρι αποφασίζει να μετακομίσει στη Λάρισα, ώστε να μεγαλώσει το παιδί που περιμένει, με τη βοήθεια της μάνας του γαμπρού. Εν όψει των κατακλυσμικών εξελίξεων, τα κορίτσια θα αποδράσουν για μια βόλτα στη μυστικιστική Αρκουδότρυπα που «κρέμεται» θαρρείς από τον ορεινό όγκο που αγκαλιάζει το χωριό, κι εκεί ο χρόνος που θα περάσουν μόνες σε ένα μοναδικό φυσικό περιβάλλον, θα δράσει καταλυτικά για τα αισθήματα και την υποβόσκουσα ερωτική έλξη της μιας για την άλλη, που εν τέλει θα εκδηλωθούν στο αποχαιρετιστήριο rave party στην εκκλησία του χωριού!
Κάπου εκεί λοιπόν σταματά η μικρού μήκους ταινία, και την δύσκολη συνέχεια έρχεται να διαχειριστεί η μεγάλου μήκους. Η πρόκληση είναι ορατή: Και τώρα τι γίνεται; Με ένα θαρραλέο, μακροσκελές σενάριο, η ταινία ξεδιπλώνει τους χαρακτήρες, τα διλήμματα, τις επιθυμίες και τις αντιφάσεις τους, σε μια Ελλάδα που μεταβάλλεται, ανάμεσα στα κυρίαρχα σεξιστικά φαντάσματα του παρελθόντος και την κουήρ επιθυμία που επιμένει against all odds. Στην πορεία μαθαίνουμε περισσότερα για τις πρωταγωνίστριες και τον περίγυρό τους, τα μυστικά και τα ψέματα που συντηρούν τις «καλύτερες» οικογένειες και τους αστικούς μύθους, καθώς όλα αυτά δοκιμάζονται και οδεύουν προς το λυτρωτικό φινάλε. Το περιβάλλον, φυσικό και αστικό αναδεικνύεται σε ιδιαίτερο πρωταγωνιστή με τη συμβολή της πολύ καλής φωτογραφίας της ταινίας, όπως επίσης και οι διαφορετικές μουσικές που ντύνουν το στόρι και τον ψυχισμό των ηρωίδων.
Μια ταινία αντίδοτο στο common sense, την κανονικότητα και τις εύκολες απαντήσεις, τη στερεοτυπία και τον διδακτισμό, στα οποία συχνά καταφεύγουν παρόμοια εγχειρήματα παρά τις καλύτερες προθέσεις. Η ιστορία της Αργυρούς και της Αννέτας δεν αφορά μόνο τις ίδιες, ούτε αποκλειστικά τη λοατκι+ κοινότητα, αλλά και κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο.
Δήμητρα Κυρίλλου
Για το ταξίδι της Αρκουδότρυπας, το σκηνοθετικό δίδυμο, Χρυσιάννα Παπαδάκη και Στέργιος Ντινόπουλος απαντούν στις ερωτήσεις που τους θέσαμε.
Πήρατε το ρίσκο να μεταφέρετε σε μεγάλου μήκους μια ταινία σας που, ως μικρού μήκους, γνώρισε την καταξίωση και αγκαλιάστηκε από το κοινό. Ποιο ήταν το σκεπτικό σας;
ΣΝ: Ευτυχώς είχαμε ήδη τελειώσει τα γυρίσματα της μεγάλου μήκους όταν η μικρού έκανε πρεμιέρα στην Δράμα. Τόσο ανυπόμονοι ήμασταν! Οπότε ευτυχώς η καταξίωση δεν πρόλαβε να μας επηρεάσει. Αλλά ξέραμε απο την αρχή ότι δεν τελειώνει η ιστορία της Αργυρούς και της Αννέτας με την μικρού μήκους. Είχαμε πολλά ερωτήματα ακόμα, και ένα συνεργείο που διψούσε να ξαναπάμε για γυρίσματα στο χωριό. Οπότε μας παρέσυρε το ποτάμι και ο ενθουσιασμός μας και η αγάπη μας για αυτό το μέρος και αυτούς τους χαρακτήρες.
Πώς προσεγγίσατε το queerness, την κουηρότητα των δυο ηρωίδων αποφεύγοντας με επιτυχία, τόσο την στερεοτυπική απεικόνιση όσο και τον μελοδραματισμό;
ΧΠ: Για μένα είναι σημαντικό ως σεναριογράφος να μην βασίζονται οι χαρακτήρες μου σε άλλους χαρακτήρες ταινιών κλπ, ειδικά όσον αφορά τα κουήρ άτομα, γιατί τότε μάλλον απλά αναπαράγουμε ένα στερεότυπο ή μία κάποτε εντύπωση ενός ανθρώπου, χωρίς να υπάρχει συναισθηματικό βάθος. Πιστεύω το πως απεικονίζει ένας σκηνοθέτης τους χαρακτήρες που διαφέρουν από την ίδια δείχνει πολλά για το τι προκαταλήψεις έχει. Προφανώς όλοι έχουμε καταπιεί τα στερεότυπα που μας σερβίρουν τα μίντια, και για αυτό προσεγγίζω πάντα με μία αναλυτική και κριτική προσέγγιση τις ιστορίες που μας περιβάλλουν, ειδικά όσον αφορά τα κουήρ βιώματα, για να μη αναπαράγω τις ίδιες μυθολογίες που μας εγκλωβίζουν.
Πέρα από το κουήρ στόρι, θελήσατε να αναδείξετε τον γενικότερο σεξισμό στην καθημερινότητα; ή/και την αναπαραγωγή του μέσα στην οικογένεια (βραδιά με την «πεθερά», το κοινό δεν βλέπει ποτέ το πρόσωπο του αρραβωνιαστικού της Αννέτας, αλλά …καταλαβαίνει), τους ρόλους και τις συμπεριφορές;
ΧΠ: Δεν ξέρω αν χρειαζόταν να το κάνουμε εσκεμμένα αυτό. Απλά γράφαμε ό,τι ξέρουμε από τις ζωές μας και την κοινωνία, και αυτό που ξέρουμε είναι βαθιά σεξιστικό. Δεν χρειάζεται κάποια καλλιτεχνική προσπάθεια για να αναδειχθούν αυτά, μόνο κάποια πιστότητα/λίγο ρεαλισμός στην αποτύπωση.
Τι ρόλο παίζει το φυσικό περιβάλλον, η αντίθεση χωριού – πόλης, που στη μεγάλου μήκους Αρκουδότρυπα έχουμε μεγαλύτερη δυνατότητα να παρατηρήσουμε (και με τη βοήθεια της πολύ καλής φωτογραφίας);
ΣΝ: Το φυσικό περιβάλλον στην «Αρκουδότρυπα» δεν λειτουργεί απλώς σαν σκηνικό αλλά σαν μια ενεργή δύναμη που επηρεάζει ψυχολογικά τους χαρακτήρες. Στη μεγάλου μήκους είχαμε περισσότερο χώρο να αναπτύξουμε αυτή τη σχέση και να δείξουμε πώς το βουνό, το δάσος και η απομόνωση διαμορφώνουν τον τρόπο που οι ηρωίδες βλέπουν τον εαυτό τους και η μία την άλλη. Μας ενδιέφερε πολύ και η αντίθεση χωριού–πόλης, όχι όμως με έναν απλοϊκό τρόπο όπου η πόλη είναι “ελευθερία” και το χωριό “καταπίεση”. Η επαρχία στην ταινία είναι ταυτόχρονα ένας τόπος ασφυκτικός αλλά και ένας τόπος βαθιάς ομορφιάς και σύνδεσης με τη φύση. Αντίστοιχα, η πόλη υπάρχει περισσότερο σαν μια φαντασίωση διαφυγής παρά σαν κάποια ιδανική λύση. Με τη βοήθεια της φωτογραφίας προσπαθήσαμε να αποτυπώσουμε αυτή τη διπλή αίσθηση: τη γοητεία αλλά και την απειλή που κουβαλά το τοπίο. Θέλαμε η φύση να μοιάζει κάποιες στιγμές προστατευτική και άλλες σχεδόν εχθρική, σαν να παρακολουθεί σιωπηλά τους χαρακτήρες.
Η λεσβία δεν πεθαίνει στο τέλος και το «Dead Lesbian Syndrome» αποφεύχθηκε! Είναι και αυτό μια ένδειξη της διαπίστωσης ότι το queer σινεμά δείχνει να βρίσκεται σε άνοδο τα τελευταία χρόνια, και στην Ελλάδα; Τι πιστεύετε;
ΧΠ: Σιγά μη βάζαμε τέτοιο αυτογκόλ να πεθάνουνε πάλι οι λεσβίες. Δεν είναι και τόσο κινηματογραφικά ενδιαφέρον γιατί το έχουμε δει εκατό φορές, αλλά κυρίως πιστεύω κάνει πάρα πολύ κακό στον queer κόσμο να βλέπει συνέχεια αυτές τις ιστορίες θανάτου και οδύνης για τον εαυτό του χωρίς ελπίδα για κάτι καλύτερο (έγραψα και μια έκθεση για αυτό την άνοιξη πριν παίξει η Αρκουδότρυπα στο BFI Flare, ένα από τα μεγαλύτερα κουήρ φεστιβάλ στο κόσμο, για αυτό το θέμα). Δεν ξέρω αν βρίσκεται το queer σινεμά σε άνοδο όσον αφορά τις απεικονίσεις των θυληκοτήτων. Λίγες ταινίες μου έρχονται στο μυαλό, ελληνικές και ξένες, με τις οποίες νιώθω ευχαριστημένη σαν γυναίκα, σαν θεατής και σαν καλλιτέχνης. Αλλά πιστεύω υπάρχουν πολλές δυνατές φωνές από την νέα γενιά κινηματογραφιστών εδώ όσων αφορά κουιρ ταινίες, βλέπε τις πολλές ενδιαφέρον οπτικές και προσεγγίσεις και θεματικές που παίζουν στη Δράμα σε μικρού μήκους κλπ. Τώρα αν αυτές οι φωνές θα αγκαλιαστούν από τον χώρο και θα προωθηθούν όσο οι άλλες, μακάρι.
Η Αρκουδότρυπα κυκλοφορεί στις αίθουσες την Πέμπτη 21/05 από το Cinobo!
