Κάθε χρόνο και με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά διαβάζουμε πολλές ιστορίες σχετικά με τη ρομά ταυτότητα (που δυστυχώς ξεχνιούνται την επόμενη μέρα). Ακόμη, όμως, και σε αυτές τις ιστορίες, σπάνια συναντάμε αναφορές στις πολλές και διαφορετικές ταυτότητες που συχνά φέρουν τα Ρομά άτομα και που μπορεί να προκαλέσουν (σ.σ. λόγω των κοινωνικών στερεοτύπων) πολλαπλές διακρίσεις.
«Τα Ρομά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα συχνά αντιμετωπίζουν διακρίσεις όχι μόνο από την ευρύτερη κοινωνία λόγω της εθνοτικής τους καταγωγής, αλλά και μέσα στις ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητες εξαιτίας προκαταλήψεων απέναντι στους Ρομά», μου εξηγεί ο David Tišer διευθυντής του ARA ART, ενός οργανισμού που επικεντρώνεται στην υποστήριξη της ρομά κουλτούρας, της τέχνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. «Ταυτόχρονα, σε ορισμένες ρομά κοινότητες μπορεί να συναντήσουν διακρίσεις ή απόρριψη λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου τους. Αυτό δημιουργεί ένα έντονο αίσθημα απομόνωσης και μη-ανήκειν».
Ο David είναι ακτιβιστής που μένει στην Τσεχία και εργάζεται στον πολιτισμό. «Εδώ και καιρό ασχολούμαι με ζητήματα που σχετίζονται με τη ρομά ταυτότητα, τον κοινωνικό αποκλεισμό και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα», λέει ο ίδιος περιγράφοντας τον εαυτό του. «Προέρχομαι και ο ίδιος από ρομά υπόβαθρο και η εμπειρία μου έχει διαμορφωθεί βαθιά από το ότι ζω στο σημείο τομής πολλαπλών ταυτοτήτων, τόσο ως Ρομά όσο και ως κουήρ άτομο. Αυτή η εμπειρία με οδήγησε να δημιουργήσω χώρο για εκείνους των οποίων οι φωνές πολύ συχνά δεν ακούγονται».
Ρωτάω τον David για τη ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητα και για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή στις ρομά κοινότητες. «Είναι εξαιρετικά ποικίλες και δεν μπορούν να γενικευτούν», μου απαντά. «Σε ορισμένες οικογένειες και κοινότητες εξακολουθούν να κυριαρχούν συντηρητικές στάσεις, που μπορεί να οδηγούν σε απόρριψη ή παρεξήγηση. Ταυτόχρονα, υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός πρωτοβουλιών και ατόμων που εργάζονται ενεργά για την ευαισθητοποίηση και την ενίσχυση της αποδοχής. Οργανισμοί όπως το ARA ART επιδιώκουν να ανοίξουν διάλογο, να δημιουργήσουν ασφαλείς χώρους και να αναδείξουν θετικά παραδείγματα Ρομά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων».
Αυτές οι απλουστευτικές αντιλήψεις έχουν ως αποτέλεσμα τα Ρομά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να μη γίνονται αντιληπτά στην πλήρη πολυπλοκότητά τους και οι ιδιαίτερες εμπειρίες τους να παραβλέπονται!
Μοιραία, η κουβέντα πηγαίνει και στη στάση των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων απέναντι σε αυτά που φέρουν και τη ρομά ταυτότητα. «Πιστεύω ότι η κατανόηση βελτιώνεται σταδιακά, αλλά παραμένει ανεπαρκής», είναι το σχόλιό του. «Συχνά συναντώ στερεότυπα που παρουσιάζουν τους Ρομά ως μια ομοιογενή ομάδα που είναι αυτόματα ομοφοβική ή συντηρητική. Ένα άλλο συνηθισμένο στερεότυπο είναι η σύνδεση των Ρομά αποκλειστικά με τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη φτώχεια ή την εγκληματικότητα. Αυτές οι απλουστευτικές αντιλήψεις έχουν ως αποτέλεσμα τα Ρομά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να μη γίνονται αντιληπτά στην πλήρη πολυπλοκότητά τους και οι ιδιαίτερες εμπειρίες τους να παραβλέπονται».
Κάποια από αυτά τα στερεότυπα προσπαθεί να διαχειριστεί και η ΑRA ART, o οργανισμός του David που έχει έδρα στην Πράγα, συνδυάζοντας τη την τέχνη, τον ακτιβισμό και την εκπαίδευση. «Στόχος μας είναι να ενισχύσουμε τη φωνή της ρομά κοινότητας, να στηρίξουμε Ρομά καλλιτέχνες και να ανοίξουμε σημαντικές κοινωνικές συζητήσεις γύρω από τις διακρίσεις, την ταυτότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Παράλληλα, συμμετέχουμε σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων εκπαιδεύσεων πάνω σε κοινωνικοπολιτισμικές ιδιαιτερότητες, και δουλεύουμε σε βάθος χρόνου τόσο με νέους ανθρώπους όσο και με επαγγελματίες από διάφορους τομείς».
Πάρα όμως τις δράσεις της ΑRA ART και άλλων αντίστοιχων συλλογικοτήτων, μια συλλογική δράση από ευρωπαϊκούς και εθνικούς θεσμούς είναι απαραίτητη. «Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν σημειώσει κάποια πρόοδο τα τελευταία χρόνια, για παράδειγμα μέσω στρατηγικών για την ένταξη των Ρομά και την υποστήριξη των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων», μου εξηγεί ο David. «Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα συχνά βρίσκεται στην εφαρμογή αυτών των πολιτικών σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Χωρίς ουσιαστική πολιτική βούληση, επαρκείς πόρους και τη συμμετοχή των ίδιων των κοινοτήτων, πολλά μέτρα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό συμβολικά. Είναι απαραίτητο οι Ρομά — συμπεριλαμβανομένων των Ρομά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων — να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση και την υλοποίηση των πολιτικών που επηρεάζουν τη ζωή τους».
Κλείνοντας, ρωτώ τον David για το τι είναι αυτό που θα ήθελε να αλλάξει την επόμενη δεκαετία για τα νεαρά Ρομά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα που μεγαλώνουν στην Ευρώπη.
«Θα ήθελα τα νεαρά Ρομά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου δεν χρειάζεται να κρύβουν κανένα μέρος της ταυτότητάς τους. Θα ήθελα να έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, ασφαλείς κοινότητες και θετικά πρότυπα. Μια θεμελιώδης αλλαγή χρειάζεται επίσης στην ευρύτερη κοινωνική αφήγηση, ώστε οι Ρομά να μην αντιμετωπίζονται μέσα από στερεότυπα, αλλά ως ένα πλήρες και πολυδιάστατο κομμάτι της κοινωνίας. Εξίσου σημαντικό είναι οι θεσμοί και οι κοινότητες να στηρίζουν ενεργά τη συμπερίληψη και την ισότητα».
