Κάθε χρόνο στις 20 Νοεμβρίου ενημερωνόμαστε για τον αριθμό των τρανς και φυλοδιαφορετικών προσώπων που έχουν δολοφονηθεί στον κόσμο (σ.σ. καταγεγραμμένες δολοφονίες). Και ενώ μπορεί αυτή η μέρα (τρανς μνήμης) να έχει θεσπιστεί για να τιμήσει τα πρόσωπα αυτά, δεν παύει να αποτελεί συγχρόνως και την πιο σκληρή υπενθύμιση για το μίσος και τη βία που βιώνουν καθημερινά οι τρανς συνάνθρωποί μας.
Στο παρόν άρθρο θα περιορίσουμε τα γεωγραφικά και χρονικά όρια αυτού του μίσους και θα επικεντρωθούμε στην Ελλάδα του σήμερα. Πιο συγκεκριμένα, θα προσπαθήσουμε να καταγράψουμε συνολικά το πώς εκφράστηκε αυτή τη χρονιά το τρανσφοβικό μίσος, μέσα από επιθέσεις, απώλειες και κακοποιητικές δηλώσεις (για τις οποίες φυσικά θα πρέπει να ντρεπόμαστε).
Tέσσερις νεαροί επιτέθηκαν σε μια τρανς γυναίκα την ώρα που επέστρεφε στο σπίτι της. Την εξύβρισαν, της πέταξαν αυγά και αντικείμενα, την περιέλουσαν με εύφλεκτο υγρό και τελικά την παρέσυραν με το αυτοκίνητό τους, προκαλώντας τον τραυματισμό της και τη μεταφορά της στο νοσοκομείο.
Η βία στον δρόμο και οι τρανς ζωές που δεν προστατεύονται
Στις αρχές της χρονιάς, μια τρανς προσφύγισσα από το Πακιστάν και οι τρανς μετανάστριες φίλες της δέχθηκαν τρανσφοβική και ρατσιστική επίθεση στα Πατήσια. Σύμφωνα με την καταγγελία, στις 25 Ιανουαρίου μια ομάδα περίπου δεκαπέντε ανδρών τις ακολούθησε, τις εξύβρισε και στη συνέχεια πέταξε εναντίον τους βαριά αντικείμενα, με αποτέλεσμα να τραυματιστούν δύο γυναίκες. Η υπόθεση οδήγησε σε συλλήψεις και ασκήθηκαν διώξεις για αδικήματα με ρατσιστικό κίνητρο. Λίγες ημέρες αργότερα, σύντροφοι και φίλες της προσφύγισσας απηύθυναν κάλεσμα οικονομικής υποστήριξης για την κάλυψη των δικαστικών της εξόδων.
Τον Μάιο, μια ακόμη ιδιαίτερα σοβαρή επίθεση σημειώθηκε στην Καλλιθέα. Στις 22 Μαΐου, τέσσερις νεαροί επιτέθηκαν σε μια τρανς γυναίκα την ώρα που επέστρεφε στο σπίτι της. Την εξύβρισαν, της πέταξαν αυγά και αντικείμενα, την περιέλουσαν με εύφλεκτο υγρό και τελικά την παρέσυραν με το αυτοκίνητό τους, προκαλώντας τον τραυματισμό της και τη μεταφορά της στο νοσοκομείο. Οι δράστες συνελήφθησαν και σχηματίστηκε σε βάρος τους δικογραφία για, μεταξύ άλλων, απόπειρα βαριάς σκοπούμενης σωματικής βλάβης και εξύβριση, με την επιβαρυντική περίσταση του ρατσιστικού κινήτρου. Η επίθεση προκάλεσε την αντίδραση ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων και συλλογικοτήτων, οι οποίες ζήτησαν δικαιοσύνη και ουσιαστική προστασία των τρανς ατόμων.
Τον Ιούνιο, επίσης, στη Θεσσαλονίκη εντοπίστηκε η σορός ενός 20χρονου τρανς ατόμου σε φωταγωγό εμπορικού κέντρου. Οι αρχές εξέτασαν τις συνθήκες του θανάτου, με τις πρώτες πληροφορίες να μην παραπέμπουν σε εγκληματική ενέργεια.
Τον Ιούλιο, στη Ρόδο, μια 24χρονη τρανς γυναίκα από τη Βραζιλία δέχθηκε επίθεση από τρεις άνδρες στη Μεσαιωνική Πόλη. Σύμφωνα με την καταγγελία της, ένας από τους δράστες την έριξε στο οδόστρωμα, της προκάλεσε εκδορές στο πρόσωπο και της έσπασε ένα δόντι. Η φίλη της, επίσης από τη Βραζιλία, που προσπάθησε να τη βοηθήσει, δέχθηκε και εκείνη επίθεση και τραυματίστηκε. Οι δύο γυναίκες υπέβαλαν έγκληση, ενώ οι δράστες αναζητούνταν.
Γιατρός του ΕΣΥ προχώρησε σε δημόσια ανάρτηση κάνοντας misgendering στη νεκρή γυναίκα και παθολογικοποιώντας την τρανς ταυτότητά της.
Όταν η τρανσφοβία περνάει από τους θεσμούς
Η τρανσφοβία, βέβαια, δεν περιορίζεται στον δρόμο. Τον Μάρτιο έγινε γνωστή η καταγγελία για τον αποκλεισμό ενός non-binary ατόμου από την πρακτική του άσκηση σε σχολείο. Σύμφωνα με την ομάδα «Μένουμε Ενεργοί», η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης και σχολικός σύμβουλος απαίτησαν από το άτομο να εγκαταλείψει το όνομα που χρησιμοποιούσε και να ξανασυστηθεί στους μαθητές με ένα άλλο, επειδή η εμφάνισή του δεν ανταποκρινόταν στα ετεροκανονικά πρότυπα φύλου. Μάλιστα, φέρεται να απειλήθηκε ότι διαφορετικά δεν θα μπορούσε να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Μετά τις αντιδράσεις φοιτητών και εργαζομένων, οι αποφάσεις ανατράπηκαν και το άτομο επέστρεψε κανονικά στην πρακτική του.
Τον Μάιο, μια ακόμη υπόθεση ανέδειξε την προβληματική αντιμετώπιση των τρανς ανθρώπων στον χώρο της υγείας. Με αφορμή τον θάνατο μιας ηλικιωμένης τρανς γυναίκας που νοσηλευόταν στο αντικαρκινικό νοσοκομείο «Άγιος Σάββας», γιατρός του ΕΣΥ προχώρησε σε δημόσια ανάρτηση κάνοντας misgendering στη νεκρή γυναίκα και παθολογικοποιώντας την τρανς ταυτότητά της. Η ανάρτηση προκάλεσε αντιδράσεις, με τους Proud Seniors Greece να προχωρούν σε δημόσια καταγγελία. Ακολούθησε ανακοίνωση του Συλλόγου Εργαζομένων του νοσοκομείου, ο οποίος καταδίκασε κάθε συμπεριφορά που αναπαράγει τον στιγματισμό και τις διακρίσεις, υπενθυμίζοντας ότι οι τρανς ταυτότητες δεν συνιστούν ψυχική διαταραχή.
Στο ίδιο πλαίσιο, τον Ιούλιο έγινε γνωστή η δικαστική απόφαση για την υπόθεση του ιερέα που το 2022 είχε διώξει μια τρανς γυναίκα από συσσίτιο στην Καλλιθέα, αρνούμενος να της προσφέρει φαγητό και απευθύνοντάς της τρανσφοβικά σχόλια. Το δικαστήριο αθώωσε τον ιερέα, ενώ καταδίκασε τη γυναίκα και τον σύντροφό της για τη βιντεοσκόπηση του περιστατικού. Μια απόφαση που επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της προστασίας των τρανς ανθρώπων όταν αναζητούν ακόμη και τα πιο στοιχειώδη αγαθά, όπως είναι η τροφή και η αξιοπρεπής μεταχείριση.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε κατηγορηματικά ότι «τα φύλα είναι δύο» και ότι αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει με τη συγκεκριμένη κυβέρνηση.
Η τρανσφοβία ως δημόσιος λόγος
Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά της χρονιάς ήταν η ευκολία με την οποία ο τρανσφοβικός λόγος βρήκε χώρο στα μέσα ενημέρωσης και στον πολιτικό διάλογο.
Τον Ιανουάριο, το τηλεπαιχνίδι «The Chase» του MEGA βρέθηκε στο επίκεντρο αντιδράσεων εξαιτίας τρανσφοβικής ερώτησης για την Κέιτλιν Τζένερ. Το Thessaloniki Pride απέστειλε επιστολή διαμαρτυρίας, επισημαίνοντας ότι τέτοιες διατυπώσεις αναπαράγουν στερεότυπα και κανονικοποιούν την έλλειψη σεβασμού προς τα τρανς άτομα.
Τον Μάιο, η εκπομπή «Κοινωνία Ώρα MEGA» φιλοξένησε την ευρωβουλεύτρια Αφροδίτη Λατινοπούλου, η οποία, κατά τη διάρκεια της συζήτησης, προχώρησε σε ακραίες τρανσφοβικές και ρατσιστικές τοποθετήσεις. Μεταξύ άλλων, αμφισβήτησε ευθέως τη γυναικεία ταυτότητα των τρανς γυναικών, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα κακοποιητικές εκφράσεις. Το εξίσου προβληματικό στοιχείο, ωστόσο, ήταν η στάση της ίδιας της εκπομπής, καθώς οι παρουσιαστές δεν έθεσαν ουσιαστικό αντίλογο ούτε ανέκοψαν τη ρητορική που αναπτύχθηκε.
Τον Φεβρουάριο, στο πολιτικό πεδίο, ο Ευριπίδης Στυλιανίδης επέμεινε στις ομοτρανσφοβικές θέσεις του, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο πολιτικά πρόσωπα αντιμετωπίζουν τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας.
Το φθινόπωρο, η συζήτηση γύρω από το φύλο επανήλθε με αφορμή τις επιλογές που εμφανίστηκαν στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του ΕΟΠΥΥ. Ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς επιτέθηκε δημόσια στη δυνατότητα επιλογής του «άλλου» ή του «ακαθόριστου» φύλου, συνδέοντας την αλλαγή με την υποτιθέμενη «woke ατζέντα» και το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας.
Η αντίδραση του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη ήταν εξίσου προβληματική. Αντί να υπερασπιστεί τη σημασία της συμπερίληψης και της αναγνώρισης διαφορετικών ταυτοτήτων φύλου, ανακοίνωσε ότι η σχετική επιλογή είχε ήδη αφαιρεθεί από την πλατφόρμα, υποστηρίζοντας ότι επρόκειτο για λάθος. Λίγο αργότερα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε κατηγορηματικά ότι «τα φύλα είναι δύο» και ότι αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει με τη συγκεκριμένη κυβέρνηση.
Στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, υποστήριξε ότι «δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα», αποφεύγοντας ουσιαστικά να ανοίξει μια συζήτηση για τις ανάγκες και τα δικαιώματα των τρανς ανθρώπων.
ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεις εξέφρασαν σοβαρές ενστάσεις για την πρόσκληση της Χίλαρι Κας σε συνέδριο της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας.
Η αμφισβήτηση και η διαπραγμάτευση της τρανς ύπαρξης
Η αμφισβήτηση των τρανς ταυτοτήτων δεν περιορίστηκε στις τηλεοπτικές δηλώσεις και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις. Τον Ιούλιο, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου ανακάλεσε την απόφαση ίδρυσης του προπτυχιακού προγράμματος «Σπουδές Φύλου», το οποίο επρόκειτο να ξεκινήσει το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027. Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις, ιδιαίτερα μετά την προσπάθεια του κόμματος ΝΙΚΗ να παρουσιάσει την εξέλιξη ως αποτέλεσμα της δικής του παρέμβασης. Χρειάζεται, ωστόσο, να σημειωθεί ότι το ίδιο το πανεπιστήμιο επικαλέστηκε διαδικαστικό ζήτημα, καθώς δεν είχε ολοκληρωθεί η απαιτούμενη πιστοποίηση από την ΕΘΑΑΕ. Η εξέλιξη αυτή δεν συνιστούσε απόρριψη του επιστημονικού αντικειμένου του προγράμματος. Παρ’ όλα αυτά, η υπόθεση ανέδειξε πόσο εύκολα οι σπουδές φύλου μετατρέπονται σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης και ιδεολογικής στοχοποίησης.
Τον Νοέμβριο, οι αντιδράσεις επανήλθαν με αφορμή την πρόσκληση της Χίλαρι Κας σε εκδήλωση της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας. ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεις εξέφρασαν σοβαρές ενστάσεις για την πρόσκληση και την επιστημονική τεκμηρίωση της έκθεσης Cass, επισημαίνοντας ότι επαγγελματίες υγείας και οργανώσεις έχουν αμφισβητήσει την ποιότητα των δεδομένων και των (σ.σ. τρανσφοβικών) συμπερασμάτων της. Η συζήτηση αυτή αφορά άμεσα και τη φροντίδα των τρανς και φυλοδιαφορετικών παιδιών και εφήβων.
Η απόφαση του Δήμου Αθηναίων να καλύψει τιμής ένεκεν τις δαπάνες ταφής της Πόαλας Ρεβενιώτη προκάλεσε αντιδράσεις από δημοτική σύμβουλο, η οποία αμφισβήτησε τη σημασία της προσφοράς της στην κοινωνία.
Σημαντικές απώλειες και τεράστια μνήμη
Μέσα σε αυτή τη χρονιά υπήρξαν και απώλειες που μας υπενθύμισαν πόσο σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε τις ζωές των τρανς ανθρώπων και την ιστορία τους.
Τον Ιούνιο, έγινε γνωστός ο θάνατος της Νικόλ Λογοθέτη, μιας τρανς γυναίκας που υπήρξε εργάτρια στη ΒΙΟ.ΜΕ., αγωνίστρια του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος και ενεργό μέλος των κοινωνικών αγώνων στη Θεσσαλονίκη. Η παρουσία και η δράση της άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στην κοινότητα της πόλης.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, η τρανς κοινότητα αποχαιρέτησε την Πάολα Ρεβενιώτη, μία από τις πιο εμβληματικές μορφές του ελληνικού ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος. Η απόφαση του Δήμου Αθηναίων να καλύψει τιμής ένεκεν τις δαπάνες ταφής της προκάλεσε αντιδράσεις από δημοτική σύμβουλο, η οποία αμφισβήτησε τη σημασία της προσφοράς της στην κοινωνία. Μια αντίδραση που δεν έμεινε αναπάντητη από οργανώσεις και συλλογικότητες, οι οποίες υπερασπίστηκαν τη μνήμη και την ιστορική της συμβολή.








