Έκθεση του ΟΗΕ αναδεικνύει τον αυξημένο κίνδυνο που αντιμετωπίζουν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να δεχτούν σεξουαλική βία, στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας.
TW: Σεξουαλική βία
Για πολλά επιζώντα, το να μιλήσουν για τη σεξουαλική βία που συνδέεται με την εμπόλεμη κατάσταση μιας περιοχής, είναι εξαιρετικά δύσκολο. Χρόνια μετά τα γεγονότα που περιγράφονται εδώ, ορισμένα άτομα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το τραύμα, τον φόβο και τις μακροχρόνιες συνέπειες των όσων υπέστησαν.
Η σεξουαλική βία που συνδέεται με ένοπλες συγκρούσεις περιλαμβάνει τον βιασμό, τις απειλές βιασμού, τα βασανιστήρια σεξουαλικής φύσης, την εξαναγκαστική γύμνια, τη σεξουαλική ταπείνωση και άλλες μορφές σεξουαλικής βίας που διαπράττονται σε συνθήκες ένοπλης σύγκρουσης, κατοχής ή κράτησης.
Όπως επισημαίνεται στην Ετήσια Έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για το 2025 σχετικά με τη σεξουαλική βία που συνδέεται με συγκρούσεις, «τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα αντιμετωπίζουν οξύ κίνδυνο να υποστούν σεξουαλική βία, ιδιαίτερα σε χώρους κράτησης».
Παρότι η σεξουαλική βία που συνδέεται με συγκρούσεις εξακολουθεί να καταγγέλλεται σε πολύ μικρότερο βαθμό από την πραγματική της έκταση παγκοσμίως, τα Ηνωμένα Έθνη έχουν καταγράψει περιστατικά που αφορούν γυναίκες, άνδρες, κορίτσια, αγόρια και φυλοδιαφορετικά άτομα στο πλαίσιο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών σε χώρους κράτησης και σε περιοχές υπό κατοχή.
Οι εμπειρίες των ΛΟΑΤΚΙ+ επιζώντων στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας καταδεικνύουν πώς η σεξουαλική βία που συνδέεται με την ένοπλη σύγκρουση μπορεί να συνδέεται με διακρίσεις που βασίζονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό, την ταυτότητα φύλου, την έκφραση και τα χαρακτηριστικά φύλου, δημιουργώντας πρόσθετα εμπόδια για την ασφάλεια, την αποκατάσταση, την απονομή δικαιοσύνης και την πρόσβαση σε υποστήριξη.
«Οι επιζώντες της σεξουαλικής βίας που συνδέεται με πολεμικές συγκρούσεις δεν αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα. Οι εμπειρίες, οι ανάγκες και οι συνθήκες τους διαφέρουν, γεγονός που απαιτεί προσεγγίσεις με επίκεντρο τον επιζώντα, οι οποίες να ανταποκρίνονται σε κάθε άτομο με αξιοπρέπεια και φροντίδα», έγραψε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στην έκθεσή του για το 2025.
Δύο μήνες πριν από την απελευθέρωση της Χερσώνας, η Ολένα (το όνομα έχει αλλάξει), μια νεαρή λεσβία, συνελήφθη από Ρώσους στρατιώτες, ενώ εργαζόταν ως πωλήτρια σε κατάστημα. Κατά την έρευνα στο σπίτι της, οι στρατιώτες βρήκαν μια ουκρανική και μια Pride σημαία.
Όταν έμαθαν ότι ήταν λεσβία, την κράτησαν και απαίτησαν να τους δώσει πληροφορίες για άλλα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα που βρίσκονταν στην πόλη. Όταν η Ολένα αρνήθηκε να συνεργαστεί, ξυλοκοπήθηκε και δέχθηκε απειλές σεξουαλικής βίας. «Θα σου δείξω ότι οι άντρες είναι πολύ καλύτεροι», της είπε ένας από τους στρατιώτες, ενώ εκείνη ήταν ακινητοποιημένη και ανήμπορη να αντιδράσει. Η κακοποίηση συνεχίστηκε και σε επόμενες κρατήσεις της, ενώ μέχρι σήμερα, η Ολένα δεν έχει μπορέσει να καταγγείλει τα εγκλήματα στις αρμόδιες διωκτικές αρχές.
Τον Μάιο του 2022, ο Αντρί (το όνομα έχει αλλάξει), μέλος της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας που ζούσε στην κατεχόμενη Χερσώνα, πέτυχε Ρώσους στρατιωτικούς, ενώ επέστρεφε στο σπίτι του από τη δουλειά.
Αυτό που ξεκίνησε ως ένας τυπικός έλεγχος εξελίχθηκε γρήγορα σε περιστατικό σεξουαλικής βίας. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, ένας στρατιώτης τον άγγιξε βίαια κάτω από τα ρούχα του χωρίς τη συναίνεσή του και τον απείλησε με βιασμό. Παρότι το περιστατικό διήρκεσε μόλις λίγα λεπτά, ο αντίκτυπός του ήταν μακροχρόνιος. Ως άμαχος που ζούσε υπό κατοχή, ο Αντρί δεν είχε κανέναν ρεαλιστικό τρόπο να αντισταθεί ή να αναζητήσει προστασία.
Οι εμπειρίες της Ολένα και του Αντρί είναι παραδείγματα του πώς η σεξουαλική βία που συνδέεται με την ένοπλη σύγκρουση μπορεί να συνδυάζεται με διακρίσεις εις βάρος των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, ενισχύοντας το τραύμα και τον κοινωνικό στιγματισμό.
«Αυτό που διαπιστώνουμε μέσα από αυτές τις μαρτυρίες δεν είναι μια σειρά μεμονωμένων περιστατικών. Σε διαφορετικά επιζώντα και σε διαφορετικές φάσεις του πολέμου, αναδύονται τα ίδια επαναλαμβανόμενα μοτίβα: παράνομη κράτηση, βασανιστήρια, σεξουαλική βία, ταπείνωση και ψυχολογική κακοποίηση των θυμάτων μέσω του φόβου. Αυτές οι ιστορίες μας υπενθυμίζουν ότι η σεξουαλική βία που συνδέεται με συγκρούσεις μπορεί να χρησιμοποιείται όχι μόνο εναντίον μεμονωμένων ατόμων, αλλά και ως μέσο εκφοβισμού ολόκληρων κοινοτήτων, όπως στην περίπτωση της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, και επιβολής ελέγχου στον άμαχο πληθυσμό», δηλώνει ο Βιτάλι Ματβιέιεφ, επικεφαλής του οργανισμού «Projector».
Για πολλά επιζώντα, οι συνέπειες εκτείνονται πολύ πέρα από τις ίδιες τις παραβιάσεις. Οι σωματική κακοποίηση, το ψυχικό τραύμα, ο φόβος και ο κοινωνικός στιγματισμός μπορεί να διαρκέσουν για χρόνια, ενώ ο φόβος αποκάλυψης της εμπειρίας τους ή η αναβίωση του τραύματος συχνά τα αποτρέπουν τόσο από το να αναζητήσουν υποστήριξη όσο και να διεκδικήσουν δικαιοσύνη.
Αρκετά άτομα που φιλοξενούνται σε καταφύγια συγκεκριμένα για κουήρ άτομα εκτοπισμένα από τα σπίτια τους λόγω εμπόλεμων καταστάσεων, αναφέρουν ότι έχουν επιζήσει από περιστατικά σεξουαλικής βίας κατά τη διάρκεια της κατοχής, χωρίς ποτέ να τα καταγγείλουν. Φοβούνταν ότι, αν μιλήσουν δημόσια μπορεί να εκτεθούν σε περαιτέρω βία, διακρίσεις και κοινωνικό στιγματισμό.
Η διαδικασία της αποκατάστασης είναι διαφορετική για κάθε επιζώντα. Κάποια είναι έτοιμα να μιλήσουν, ενώ άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο. Η πρόσβαση σε ψυχολογική υποστήριξη, υπηρεσίες υγείας, νομική συνδρομή και κοινωνική μέριμνα μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την αναζήτηση δικαιοσύνης.
Σε μια περίοδο κατά την οποία τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα αμφισβητούνται σε πολλές περιοχές του κόσμου, η επαναβεβαίωση της ίσης προστασίας και της ισότιμης πρόσβασης στη δικαιοσύνη για όλα τα επιζώντα είναι σημαντικότερη από ποτέ.
Σε συνεργασία με τους θεσμούς της Ουκρανίας, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και δίκτυα επιζώντων, τα Ηνωμένα Έθνη συνεχίζουν να στηρίζουν τις προσπάθειες για την ενίσχυση των υπηρεσιών προς τα επιζώντα σεξουαλικής βίας στο πλαίσιο ένοπλων συγκρούσεων. Επίσης, προωθούν τη βελτίωση της πρόσβασης των ατόμων στη δικαιοσύνη και ζητούν διασφάλιση για το ότι οι παρεμβάσεις παραμένουν ασφαλείς, συμπεριληπτικές και προσανατολισμένες στις ανάγκες των επιζώντων.
«Κανένα άτομο που έχει υποστεί σεξουαλική βία που συνδέεται με ένοπλες συγκρούσεις δεν πρέπει να μείνει πίσω», δηλώνουν οι οργανώσεις.
