Η προφύλαξη πριν από την έκθεση στον HIV, γνωστή ως PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis), αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία πρόληψης που διαθέτουμε σήμερα. Όταν λαμβάνεται σωστά, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο μετάδοσης του HIV έως και κατά 99%. Στην Ελλάδα, η πρόσβαση στην PrEP είναι πλέον εφικτή (δωρεάν) μέσω του δημόσιου συστήματος υγείας, αλλά η διαδικασία εξακολουθεί να απαιτεί συγκεκριμένα βήματα.
Καταρχάς, για να μπορέσει κάποιο άτομο να λάβει PrEP θα πρέπει να είναι αρνητικό στον HIV. Η διαδικασία ξεκινά με επίσκεψη σε γιατρό συγκεκριμένων ειδικοτήτων: γενικής/οικογενειακής ιατρικής, παθολογίας, δερματολογίας-αφροδισιολογίας ή μαιευτικής-γυναικολογίας. Ο/Η γιατρός θα λάβει ιστορικό και θα ζητήσει βασικές εξετάσεις, με σημαντικότερη την επιβεβαίωση ότι το άτομο είναι HIV αρνητικό. Παράλληλα, γίνεται έλεγχος για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και αξιολόγηση της γενικής υγείας(όπως η νεφρική λειτουργία), καθώς η PrEP απαιτεί παρακολούθηση.
Εφόσον ο/η γιατρός κρίνει ότι η PrEP είναι κατάλληλη, προχωρά στη συνταγογράφηση της αγωγής, η οποία μπορεί να καλύπτει έως και τρεις μήνες, μέσω επαναλαμβανόμενων συνταγών. Ένα σημαντικό στοιχείο της διαδικασίας στην Ελλάδα είναι η προστασία της ανωνυμίας: παρότι καταχωρίζεται ο ΑΜΚΑ, το σύστημα δημιουργεί αυτόματα έναν Κωδικό Αριθμό Δικαιούχου. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι σε όλη τη διαδικασία εμφανίζεται μόνο αυτός ο κωδικός, χωρίς άλλα προσωπικά στοιχεία που να ταυτοποιούν το άτομο.
Ως προς τη χορήγηση της PrEP, αυτή γίνεται αποκλειστικά μέσω φαρμακείων νοσοκομείων. Στην Αττική, διαθέσιμα σημεία είναι μεγάλα νοσοκομεία (Ευαγγελισμός, Αττικόν, Λαϊκό, Αλεξάνδρα, Ιπποκράτειο, Γ. Γεννηματάς, Σωτηρία, ΚΑΤ, Σισμανόγλειο, Ανδρέας Συγγρός, Ερυθρός Σταυρός, Αγ. Ανάργυροι,Τζάνειο, Αγ. Βαρβάρα, Ασκληπιείο Βούλας, 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας). Αντίστοιχα, πρόσβαση υπάρχει και σε πόλεις όπως η Θεσσαλονίκη (ΑΧΕΠΑ, Ιπποκράτειο), η Πάτρα (ΠΓΝ Πατρών), το Ηράκλειο (Βενιζέλειο & ΠΑΓΝΗ), η Αλεξανδρούπολη (ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης), η Ρόδος (Γ.Ν. Ρόδου) και η Χίος (Γ.Ν. Χίου). Η εκτέλεση της συνταγής γίνεται συνήθως σε μηνιαία βάση από φαρμακοποιό νοσοκομείου, κάτι που σημαίνει ότι απαιτείται τακτική φυσική παρουσία.
Είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως η PrEP δεν είναι μια αγωγή που ξεκινά και «ξεχνιέται». Όσοι τη λαμβάνουν πρέπει να βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με γιατρό και να υποβάλλονται σε τακτικές εξετάσεις — συνήθως ανά τρεις μήνες — για HIV, άλλα και για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και γενικούς δείκτες υγείας. Επίσης, η σωστή και συνεπής λήψη είναι καθοριστική για την αποτελεσματικότητά της. Η PrEP λειτουργεί όταν λαμβάνεται όπως έχει συνταγογραφηθεί — όχι περιστασιακά ή «όποτε χρειαστεί».
Παράλληλα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η PrEP αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής φροντίδας της σεξουαλικής υγείας. Δεν προστατεύει από άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ), γι’ αυτό η χρήση προφυλακτικού, ο τακτικός έλεγχος και η ενημέρωση παραμένουν εξίσου κρίσιμα εργαλεία πρόληψης.
Τα πρακτικά εμπόδια και το επόμενο βήμα
Παρά τη δωρεάν διάθεσή της, η πρόσβαση στην PrEP στην Ελλάδα εξακολουθεί να συνοδεύεται από προκλήσεις: γεωγραφικοί περιορισμοί, εξάρτηση από νοσοκομειακές δομές και μια διαδικασία που μπορεί να φανεί περίπλοκη σε κάποιον που ξεκινά τώρα. Κι όμως, πρόκειται για ένα εργαλείο που αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού στην πρόληψη του HIV. Επομένως, το επόμενο βήμα αφορά σε μια πιο απλή διαδικασία, σε περισσότερα σημεία πρόσβασης και περισσότερη ενημέρωση. Γιατί η PrEP δεν είναι απλώς μια αγωγή. Είναι μια επιλογή φροντίδας, αυτονομίας και προστασίας!
