Η επιμονή ότι οικογένεια είναι μόνο «μια μαμά κι ένας μπαμπάς» αποκαλύπτει μια βαθιά δυσκολία αποδοχής της κοινωνικής πραγματικότητας και μιας βασικής αρχής της δημοκρατίας: ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν ίση αξία και ίσα δικαιώματα, ανεξάρτητα από το αν η ζωή τους ταιριάζει στις αντιλήψεις των άλλων.
Από Οικογένειες Ουράνιο Τόξο
Οι οικογένειές μας υπάρχουν. Οι δεσμοί μας, η αγάπη, η φροντίδα και η καθημερινή ευθύνη για τα παιδιά μας δεν τίθενται υπό αμφισβήτηση επειδή κάποιος αρνείται να τα αναγνωρίσει. Αυτή η άρνηση λέει κάτι για τα όρια της δικής του αποδοχής. Τίποτα για την αξία της δικής μας οικογένειας.
Η συζήτηση για τις οικογένειες με ΛΟΑΤΚΙ+ γονείς προσφέρεται συχνά για επικοινωνιακή και πολιτική εργαλειοποίηση. Η πρόκληση αντιδράσεων και η καλλιέργεια διχασμού μπορούν να εξυπηρετούν την επιδίωξη δημοσιότητας ή πολιτικού οφέλους. Όσοι παρεμβαίνουν στον δημόσιο διάλογο έχουν ευθύνη για το πώς τα λόγια τους επηρεάζουν τη ζωή και την αντιμετώπιση των δικών μας οικογενειών και των παιδιών μας.
Τον δημόσιο λόγο τον ακούν παιδιά που μεγαλώνουν στις οικογένειές μας. Νέοι άνθρωποι που ανακαλύπτουν ποιοι είναι και αναρωτιούνται αν θα μπορέσουν να ζήσουν ανοιχτά, να αγαπήσουν, να δημιουργήσουν τη δική τους οικογένεια. Άνθρωποι που έχουν ήδη βιώσει απόρριψη και προσπαθούν να βρουν ασφάλεια και αποδοχή.
Σε αυτούς τους ανθρώπους θέλουμε να μιλήσουμε: η ζωή σας, η αγάπη σας και η οικογένειά σας αξίζουν σεβασμό. Δεν έχετε να αποδείξετε ότι αξίζετε μια ισότιμη θέση στην κοινωνία. Τη δικαιούστε. Κι εμείς θα είμαστε πάντα εδώ για να το θυμίζουμε, να το υπερασπιζόμαστε και να στεκόμαστε δίπλα σας.
Η δημοκρατία θεμελιώνεται στην ελευθερία, την ισοτιμία και τον σεβασμό της αξιοπρέπειας όλων των ανθρώπων. Η επιλεκτική αποδοχή, με όρους και εξαιρέσεις, παραβιάζει αυτή την αρχή. Και η δημόσια απαξίωση οικογενειών χρειάζεται να αναγνωρίζεται ως αυτό που είναι: λόγος αποκλεισμού, με πραγματικό κόστος για πραγματικούς ανθρώπους.
Ως Οικογένειες Ουράνιο Τόξο, θα συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε τον χώρο, τη φωνή και τα δικαιώματά μας. Με τη βεβαιότητα ότι ανήκουμε εδώ και με την απαίτηση κανένα παιδί να μη μεγαλώνει νιώθοντας ότι η οικογένειά του αξίζει λιγότερο.
ΥΓ. Για όποιον θέλει να ενημερωθεί, παραθέτουμε παρακάτω έρευνες και επιστημονικά δεδομένα για τις οικογένειες με ΛΟΑΤΚΙ+ γονείς και την ανατροφή των παιδιών τους, καθώς και το σχετικό νομικό πλαίσιο. Η τεκμηριωμένη γνώση είναι διαθέσιμη — αρκεί να είμαστε πρόθυμοι να τη διαβάσουμε.
Η γονεϊκότητα και η νομική αναγνώριση
Η γονεϊκότητα δεν περιορίζεται στη βιολογική συγγένεια. Η τεκνοθεσία αποτελεί αναγνωρισμένο τρόπο δημιουργίας οικογένειας. Στην Ελλάδα, ο Ν. 5089/2024 επέκτεινε τον πολιτικό γάμο στα ζευγάρια του ίδιου φύλου και, κατά συνέπεια, τη δυνατότητα κοινής τεκνοθεσίας από έγγαμα ομόφυλα ζευγάρια, με τις προβλεπόμενες νόμιμες προϋποθέσεις. Δύο άντρες ή δύο γυναίκες μπορούν να είναι και νομικά οι γονείς ενός παιδιού. [1]
Τι δείχνουν οι έρευνες για τα παιδιά
Η συστηματική ανασκόπηση των Zhang και συνεργατών στο BMJ Global Health (2023) εξέτασε 34 μελέτες, από τις οποίες 16 συμπεριλήφθηκαν στις μετα-αναλύσεις. Διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι δείκτες οικογενειακής λειτουργίας και ευημερίας ήταν παρόμοιοι μεταξύ οικογενειών με γονείς σεξουαλικών μειονοτήτων και οικογενειών με ετεροφυλόφιλους γονείς. Σε ορισμένους τομείς, όπως η ψυχολογική προσαρμογή των παιδιών και η σχέση γονέα–παιδιού, τα αποτελέσματα ήταν ευνοϊκότερα για τις πρώτες. Η ίδια ανασκόπηση αναγνώρισε το στίγμα, τις διακρίσεις και την ανεπαρκή κοινωνική υποστήριξη ως παράγοντες που μπορούν να επιβαρύνουν τις οικογένειες. [2]
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, στη θέση της του 2013 που επαναβεβαιώθηκε το 2022, υπογραμμίζει τη σημασία των ασφαλών και σταθερών σχέσεων με αφοσιωμένους γονείς. Η ευημερία των παιδιών συνδέεται κυρίως με την ποιότητα των οικογενειακών σχέσεων, τη στήριξη και την ασφάλεια που τους παρέχονται, και όχι με τον σεξουαλικό προσανατολισμό των γονέων τους. [3]
Αντίστοιχα είναι τα ευρήματα ερευνών για θετές οικογένειες. Η μελέτη των Golombok και συνεργατών στο Child Development (2014) ανέδειξε τη σημασία της ποιότητας των γονεϊκών σχέσεων για την προσαρμογή των παιδιών. Η διαχρονική μελέτη της Farr στο Developmental Psychology (2017), με 96 θετές οικογένειες, δεν βρήκε διαφορές στην προσαρμογή των παιδιών σχολικής ηλικίας ή στην οικογενειακή λειτουργία ανάλογα με το αν οι γονείς ήταν λεσβίες, γκέι ή ετεροφυλόφιλοι. [4, 5]
Η συμπερίληψη στο σχολείο
Όταν το σχολείο αναγνωρίζει ότι υπάρχουν διαφορετικές οικογένειες, βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν την κοινωνική πραγματικότητα και τη ζωή των συμμαθητών τους. Η έρευνα National School Climate Survey της GLSEN για το 2021 στις ΗΠΑ διαπίστωσε ότι οι ΛΟΑΤΚΙ+ μαθητές σε σχολεία με θετικές αναφορές σε ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους και θέματα στο διδακτικό περιεχόμενο ανέφεραν λιγότερη ανασφάλεια, λιγότερες απουσίες λόγω φόβου και λιγότερη παρενόχληση. Τα ευρήματα καταγράφουν συσχέτιση ανάμεσα στη συμπερίληψη και σε ένα ασφαλέστερο σχολικό περιβάλλον. [6]
Η θεσμική ισοτιμία και η ψυχική υγεία των νέων
Η μελέτη των Raifman και συνεργατών στο JAMA Pediatrics (2017) συνέδεσε την αναγνώριση του γάμου ομόφυλων ζευγαριών στις ΗΠΑ με μείωση των αναφερόμενων αποπειρών αυτοκτονίας στους εφήβους. Στους γκέι, λεσβίες και αμφιφυλόφιλους εφήβους, η εκτιμώμενη σχετική μείωση ήταν 14%. Πρόκειται για συσχέτιση σε πληθυσμιακό επίπεδο, η οποία αναδεικνύει τη σημασία που μπορεί να έχει το θεσμικό και κοινωνικό περιβάλλον για την ψυχική υγεία των νέων. [7]
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
1. Νόμος 5089/2024. Ισότητα στον πολιτικό γάμο, τροποποίηση του Αστικού Κώδικα και άλλες διατάξεις. ΦΕΚ Α΄ 27/16.02.2024. Βουλή των Ελλήνων — στοιχεία νόμου · Εγκύκλιος εφαρμογής του Υπουργείου Εσωτερικών.
2. Zhang, Y., et al. (2023). Family outcome disparities between sexual minority and heterosexual families: A systematic review and meta-analysis. BMJ Global Health, 8(3), e010556. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2022-010556.
3. American Academy of Pediatrics (2013· επαναβεβαίωση 2022). Promoting the well-being of children whose parents are gay or lesbian. Δήλωση πολιτικής. Pediatrics, 131(4), 827–830. Πλήρες κείμενο. Βλ. επίσης τη συνοδευτική επιστημονική έκθεση, Pediatrics, 131(4), e1374–e1383.
4. Golombok, S., Mellish, L., Jennings, S., Casey, P., Tasker, F., & Lamb, M. E. (2014). Adoptive gay father families: Parent–child relationships and children’s psychological adjustment. Child Development, 85(2), 456–468. https://doi.org/10.1111/cdev.12155.
5. Farr, R. H. (2017). Does parental sexual orientation matter? A longitudinal follow-up of adoptive families with school-age children. Developmental Psychology, 53(2), 252–264. https://doi.org/10.1037/dev0000228.
6. GLSEN (2022). The 2021 National School Climate Survey. Έρευνα για τις εμπειρίες ΛΟΑΤΚΙ+ μαθητών στα σχολεία των ΗΠΑ και τη σχέση της σχολικής συμπερίληψης με την ασφάλεια και την παρενόχληση. Πλήρης έκθεση.
7. Raifman, J., Moscoe, E., Austin, S. B., & McConnell, M. (2017). Difference-in-differences analysis of the association between state same-sex marriage policies and adolescent suicide attempts. JAMA Pediatrics, 171(4), 350–356.
