Μπήκαμε στον μήνα, που κάθε χρόνο τιμάμε τη μνήμη των τρανς και φυλοδιαφορετικών συνανθρώπων μας που έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της τρανσφοβίας, της έμφυλης βίας, των διακρίσεων και του κοινωνικού αποκλεισμού. Είναι ο μήνας κατά τον οποίο στρέφουμε το βλέμμα μας σε όσα άτομα δεν είναι πια μαζί μας, αλλά και στις συνθήκες που οδήγησαν στην απώλειά τους.
Γράφει η Άννα Απέργη Κωνσταντινίδη*
Η Διεθνής Ημέρα Τρανς Μνήμης (Transgender Day of Remembrance – TDOR), που τιμάται κάθε χρόνο στις 20 Νοεμβρίου, είναι μία ημέρα πένθους και τιμής προς τα άτομα αυτά, ταυτόχρονα όμως είναι και μία ημέρα καταγραφής, ορατότητας, αναστοχασμού και διεκδίκησης. Μία υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος, μία ζωή, μία οικογένεια, αλλά και όνειρα που δεν πρόλαβαν να πραγματοποιηθούν.
Και δυστυχώς, ο φετινός απολογισμός είναι ιδιαίτερα βαρύς.
Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα καταγεγραμμένα στοιχεία, από τον Οκτώβριο του 2025 έως και τον Σεπτέμβριο του 2026, καταγράφηκαν παγκοσμίως 349 δολοφονίες και αυτοκτονίες τρανς και φυλοδιαφορετικών προσώπων.
Ξέρετε όμως, οι αριθμοί, όσο σοκαριστικοί κι αν είναι, δεν αποτυπώνουν πλήρως τη διάσταση του προβλήματος. Δεν περιλαμβάνουν τις αμέτρητες περιπτώσεις ψυχολογικής βίας, εκφοβισμού, απώλειας εργασίας, αποκλεισμού από την εκπαίδευση ή την υγειονομική περίθαλψη, ούτε και τις ζωές που χάνονται σιωπηλά εξαιτίας της απομόνωσης ή και της απουσίας υποστηρικτικού περιβάλλοντος.
Μία από τις πιο πρόσφατες και οδυνηρές περιπτώσεις που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη ήταν η αυτοκτονία ενός 15χρονου τρανς παιδιού στον Καναδά. Η ιστορία του επανέφερε με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο το τίμημα που μπορεί να έχει για ένα νεαρό παιδί η απόρριψη, ο εκφοβισμός και η αδυναμία της κοινωνίας να δημιουργήσει πραγματικά ασφαλείς και συμπεριληπτικούς χώρους για τα τρανς παιδιά και τα έφηβα άτομα.
Το περιστατικό αυτό δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός, καθώς τα τελευταία χρόνια παρατηρείται διεθνώς μία ανησυχητική αύξηση της στοχοποίησης των τρανς ατόμων, όχι μόνο μέσα από πράξεις φυσικής βίας αλλά και μέσω πολιτικών, δημόσιου λόγου και κοινωνικών αφηγημάτων που αμφισβητούν την ύπαρξη, τα δικαιώματα και την αξιοπρέπειά τους.
Παράλληλα, πολλές χώρες βιώνουν μια περίοδο έντονης πόλωσης γύρω από ζητήματα φύλου και ταυτότητας. Τα τρανς άτομα μετατρέπονται συχνά σε αντικείμενο δημόσιων αντιπαραθέσεων, με αποτέλεσμα να ενισχύεται το αίσθημα ανασφάλειας και να δυσχεραίνεται ακόμη περισσότερο η καθημερινότητά τους. Η πρόσβαση στην εργασία, στην εκπαίδευση, στην υγεία και στη δικαιοσύνη εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο για εκατομμύρια συνανθρώπους μας σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Μέσα σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, ο μήνας αυτός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ναι, είναι ένας μήνας μνήμης, αλλά ταυτόχρονα είναι και ένας μήνας αντίστασης απέναντι στη λήθη και δέσμευσης στο να συνεχίσουμε να διεκδικούμε έναν κόσμο όπου κανένα άτομο δεν θα κινδυνεύει επειδή είναι ο εαυτός του.
Χρειάζεται δράση λοιπόν. Χρειάζονται θεσμικές παρεμβάσεις, πολιτικές ίσων ευκαιριών, εκπαίδευση, ενδυνάμωση της κοινωνίας των πολιτών και ουσιαστική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Χρειάζονται σχολεία που να αγκαλιάζουν όλα τα παιδιά, εργασιακοί χώροι χωρίς αποκλεισμούς και δημόσιοι θεσμοί που να εγγυώνται την ίση μεταχείριση όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως ταυτότητας ή έκφρασης φύλου.
Ξέρετε, η τρανσφοβική βία δεν γεννιέται ξαφνικά στο κενό. Η πηγή της βρίσκεται στα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που εξακολουθούν να διαμορφώνουν αντιλήψεις και συμπεριφορές απέναντι στη διαφορετικότητα. Είναι αυτά τα στερεότυπα που τροφοδοτούν τη ρητορική μίσους, τον ρατσιστικό λόγο, την κοινωνική περιθωριοποίηση και τελικά την ίδια τη βία. Κάθε φορά που αμφισβητείται η ανθρώπινη αξία ενός ατόμου λόγω της ταυτότητας ή της έκφρασης φύλου του, δημιουργείται το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσονται οι διακρίσεις και τα εγκλήματα μίσους.
Μνήμη και τιμή λοιπόν σε όσα άτομα δεν είναι πια μαζί μας, αλλά και αγώνας ώστε να μη χρειαστεί να προστεθούν νέα ονόματα στη λίστα της επόμενης χρονιάς. Να υπερασπιστούμε έμπρακτα την αξιοπρέπεια, την ισότητα και το δικαίωμα κάθε συνανθρώπου μας να ζει με ασφάλεια, σεβασμό και ελευθερία.
Γιατί η τρανς μνήμη δεν αφορά μόνο τα τρανς άτομα. Αφορά τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το είδος της κοινωνίας που επιλέγουμε να οικοδομήσουμε.
*Η Άννα Απέργη Κωνσταντινίδη είναι Special Advisor/Trainer στο Diversity Charter Greece
