Λίγο πριν από τη συνέντευξη και ενώ περιμένω να περάσει η ώρα, βρίσκομαι να χαζεύω στο κινητό. Ο αλγόριθμος του TikTok, που μοιάζει να τα ξέρει όλα, έχει γεμίσει το feed μου με σκηνές της Γιούλης Τσαγκαράκη από τις «Σέρρες». Μεταξύ αυτών και μία στην οποία η ίδια, ως θεία Σταματίνα, απαντά στα ομοφοβικά σχόλια μιας γυναίκας με τον πιο υπέροχα κωμικό τρόπο. «Αλήθεια, πώς θα απαντούσε ο συγκεκριμένος (σ.σ. ανοιχτά ίντερσεξ) χαρακτήρας αν απέναντί του είχε έναν πρωθυπουργό που δήλωνε πως τα φύλα είναι δύο;», αναρωτιέμαι. Πριν προλάβω να σκεφτώ μια αρκετά κωμική απάντηση, φτάνει η στιγμή να τη συναντήσω. «Καλύτερα να ρωτήσω την ίδια».
Πώς ξεκινά η ιστορία της Γιούλης Τσαγκαράκη;
Η ιστορία ξεκινά στην Καβάλα σε εκείνα τα ωραία παιδικά χρόνια που παίζαμε με τις κούκλες και τα playmobil, χωρίς όλη αυτήν τη βάναυση τεχνολογία. Ευτυχώς, πρόλαβα τα παιχνίδια στη γειτονιά, με τις γειτόνισσες να μοιράζουν φαγητό και τα σπίτια τους να είναι ανοιχτά. Μετά η ιστορία συνεχίζει στην Κρήτη, λόγω της μετάθεσης του πατέρα μου, ο οποίος ήταν αστυνομικός. Στην Κρήτη δημιουργήθηκαν και οι μεγαλύτερες σχέσεις και φιλίες. Και εκεί – κάπου στη Β’ Γυμνασίου – γεννήθηκε και η ανάγκη μου για την τέχνη.
Θες να μου πεις περισσότερα γι’αυτό;
Ναι. Πήγαινα σε τεχνικό Λύκειο και είχα για καθηγήτρια (την κ. Λεβεντάκη), μία εξαιρετική κοινωνική λειτουργό. Εγώ ήμουν σε τμήμα βρεφοκόμων-παιδοκόμων και έπρεπε να ασχοληθούμε με το κομμάτι της τέχνης (κουκλοθέατρο κλπ). Μάλλον είδε κάτι σε μένα και μου ανέθεσε να φτιάξω ένα σκετσάκι με κάποιες συμμαθήτριές μου. Στη συνέχεια φτιάξαμε μια θεατρική ομάδα στο σχολείο, που δυστυχώς δεν προχώρησε και έμεινα με τον καημό. Και κάπως έτσι μπήκα σε ένα θεατρικό εργαστήρι στο Ηράκλειο και άρχισα να ασχολούμαι σοβαρά με το θέατρο. Με πρόβες και παραστάσεις. Και εκεί είναι που κατάλαβα πως αυτό είναι που θέλω να κάνω.
Ήταν εύκολο για ένα κορίτσι από την επαρχία να ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο (σ.σ. της τέχνης);
Ούτε εύκολο ήταν αλλά ούτε και δύσκολο. Εννοώ πως όταν το ανακοίνωσα στους δικούς μου, συμφώνησαν και διαφώνησαν συγχρόνως. Η διαφωνία τους αφορούσε περισσότερο την εξέλιξη αυτής της δουλειάς και στο μέλλον της. Αυτό ήταν το εμπόδιο, αλλά το ξεπεράσαμε εύκολα.
Πότε άρχισες να αντιλαμβάνεσαι τη σεξουαλικότητά σου;
Άργησα. Νομίζω κάπου εκεί στα 18-19, γιατί ήταν και άλλα χρόνια τότε. Δεν υπήρχε αυτή η πληροφόρηση, δεν υπήρχε το ίντερνετ. Θυμάμαι να συζητάμε με τις φίλες μου και να ανταλλάσσουμε πληροφορίες. Μισές πληροφορίες και με συστολή. «Πώς φιλιέται το αγόρι με το κορίτσι», «πώς γίνεται η σεξουαλική πράξη» και τέτοια. Ακόμη θυμάμαι την πρώτη περιγραφή που μου έκανε φίλη μου εκεί στα 18. Ήμασταν μια παρέα κοριτσιών. Όταν το ακούσαμε απλώς αηδιάσαμε (γέλια).
Αυτή η αντίληψη της σεξουαλικότητας ήταν πάντα κάτι το συγκεκριμένο;
Ναι, πάντα απευθυνόταν στους άνδρες.
Και ποια ήταν η σχέση σου με αυτό που σήμερα ονομάζουμε ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα;
Στην αρχή ήταν κάτι πολύ μακρινό και οπωσδήποτε πολύ παρεξηγημένο. Δυστυχώς, τότε στην Καβάλα υπήρχε πολύ αυτή κοροϊδία και ο προσβλητικός όρος της «συκιάς». Παράλληλα, υπήρχε και αυτή η προσβλητική αντίληψη της καρικατούρας που προβαλλόταν πολύ από την τηλεόραση, ενισχύοντας αυτό το στερεότυπο. Επομένως, υπήρχε μια τέτοια εικόνα. Ευτυχώς, στο σπίτι μου δεν γινόταν κάποιο τέτοιο σχόλιο. Από την άλλη δεν είχαμε επαφή και με κάποιο ΛΟΑΤΚΙ+ άτομο. Μόνο στο σχολείο θυμάμαι έναν συμμαθητή μου.
Άκουσα, ρώτησα, έμαθα και κάπως έτσι ήρθε και η κατανόηση της ισότητας.
Τι είναι αυτό που στην πορεία διαμόρφωσε τη σκέψη σου και σε βοήθησε να ξεπεράσεις αυτά τα στερεότυπα;
Το θέατρο. Ο χώρος της δραματικής σχολής και η επαφή με όλους αυτούς τους ανθρώπους. Ευτυχώς, εκεί υπήρχε μια ανοιχτωσιά και η ελευθερία του να εκφράζεται το κάθε άτομο, ανεξάρτητα από το τι είναι. Εκεί, λοιπόν, έμαθα πράγματα που δεν ήξερα και για τα οποία δεν είχα ασχοληθεί ποτέ. Άκουσα, ρώτησα, έμαθα και κάπως έτσι ήρθε και η κατανόηση της ισότητας. Και κάπου εκεί το κομμάτι με τα στερεότυπα τελείωσε οριστικά για μένα.
Είναι όντως το θέατρο ένας χώρος που δημιουργεί αυτή την ασφάλεια και την αίσθηση της ελευθερίας; Ρωτάω γιατί τα τελευταία χρόνια, έχουμε μάθει αρκετά για τις σκληρές – μέχρι και για τις κακοποιητικές – συμπεριφορές που συμβαίνουν στον χώρο.
Νομίζω ότι μπορεί να ισχύουν και τα δύο. Απλώς πιστεύω πως αυτή η αίσθηση της ελευθερίας και του να υπάρχει ένα άτομο ακριβώς όπως νιώθει, είναι περισσότερο διάχυτη στο θέατρο από ό,τι π.χ. στον ιατρικό κλάδο ή τον νομικό. Γιατί αναγκαστικά ο καλλιτέχνης έρχεται σε επαφή με τον εαυτό του. Και αυτό δημιουργεί καλύτερες συνθήκες αποδοχής και προσωπικής έκφρασης.
Νομίζω πως όταν μιλάμε για την καλλιτεχνική σου πορεία, οι περισσότεροι κάνουμε το λάθος να ξεκινάμε από τον ρόλο σου στις «Σέρρες». Τι άλλο υπάρχει καλλιτεχνικά που θα ήθελες να αναφέρουμε;
Ιδανικά τα πάντα. Είτε μου άρεσαν πολύ είτε καθόλου, όλα διαμόρφωσαν τη Γιούλη που είναι τώρα ή αν θες τη Γιούλη πριν φτάσει στις «Σέρρες». Νομίζω ότι, αν δεν υπήρχε αυτή η πορεία πριν από τις «Σέρρες», μπορεί και να μην συμμετείχα στη σειρά. Είμαι σίγουρη για αυτό που σου λέω. Και δεν έχω κανένα παράπονο από καμία δουλειά. Επομένως, δεν θα παραλείψω τίποτα, όλα έπρεπε να γίνουν, όλα είχαν την αξία τους λίγο ή πολύ. Υπήρξα και τυχερή, γιατί εγώ έζησα απ’ το θέατρο. Πλήρωνα το ενοίκιό μου από το θέατρο, ασχέτως αν πολλές φορές κατέφυγα και σε άλλες δουλειές.
Σε ενοχλεί όμως που ο κόσμος επικεντρώνεται κυρίως σε αυτόν σου τον ρόλο;
Καθόλου. Μάλλον έχει να κάνει και με το πόσο έτοιμη ήμουν να κάνω αυτό το βήμα. Δεν σου κρύβω πως στην αρχή δεν ήθελα πολύ την τηλεόραση. Όχι ότι τη σνόμπαρα, απλώς σε μια σειρά προσδιορίζεσαι από τις 3-4 λήψεις που θα κάνεις. Λες τα λόγια σου και μετά τα ξεχνάς. Δεν έχεις την άνεση του θεάτρου που θα τα πεις ξανά και ξανά και θα γίνεται καλύτερη. Υπάρχεις μόνο για εκείνη τη στιγμή και εγώ αυτό στην αρχή το φοβόμουν. Στις «Σέρρες», όμως, τον ξεπέρασα αυτόν τον φόβο.
Φαντάζομαι, πάντως, ότι η θεία Σταματίνα θα έλεγε κάτι πολύ έξυπνο και πολύ αστείο στον πρωθυπουργό τονίζοντάς του ότι τα φύλα δεν είναι δύο.
Η Γιούλη Τσαγκαράκη υποδύθηκε τον πρώτο ανοιχτά ίντερσεξ χαρακτήρα στην ελληνική τηλεόραση. Τι σκέψεις σου δημιουργεί αυτή η πρόταση;
Πολλές. Το ότι νιώθω μεγάλη τιμή που έπαιξα σε αυτή τη σειρά και αυτόν τον ρόλο. Θυμάμαι τον Γιώργο (Καπουτζίδη) να συζητά μαζί μου το coming out της Σταματίνας, πριν παραδώσει το σενάριο. Και ήμουν τόσο χαρούμενη, γιατί ήθελα να δείξουμε αυτή την εκδοχή του χαρακτήρα. Τα συναισθήματα και τη ρωγμή του. Γιατί μέσα από αυτή κατάφερε να θίξει τη μοναξιά και να δείξει ότι σε όλους τους ανθρώπους υπάρχει μια αφορμή, ένας λόγος, μία αιτία που είναι αυτό που είναι. Μεγαλύτερη, ωστόσο, τιμή νιώθω που καταφέραμε να προσφέρουμε λίγη ορατότητα στην ίντερσεξ κοινότητα και να δώσουμε κάποιες πληροφορίες γι΄αυτό το «Ι». Και αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί υπάρχει αρκετή παραπληροφόρηση γύρω από αυτό το θέμα και πολλή περιττή βαβούρα.
Ένας τέτοιος ρόλος δεν δημιουργεί και μια ευθύνη;
Περισσότερο χαρά θα έλεγα. Νιώθω μεγάλη χαρά να μιλάω για αυτό. Και για να μπορώ να το κάνω έπρεπε να μιλήσω με άτομα της ίντερσεξ κοινότητας.
Το κάνει αυτό η τέχνη; Ανοίγει θέματα και λειτουργεί κάπως εκπαιδευτικά;
Φαίνεται πως ναι. Γιατί πολύς κόσμος μπήκε στη διαδικασία να ψάξει για την ίντερσεξ σωματικότητα, μετά τη σειρά. Άρα κάτι έκανε, κάπως μετακίνησε τα πράγματα.
Μια από τις αγαπημένες σκηνές είναι αυτή που η θεία Σταματίνα, υπερασπιζόμενη το μαγαζί του ανιψιού της, τα βάζει και με τις ομοφοβικές αντιδράσεις της γειτονιάς. Κάτι που μέσα στην κωμικότητά του θίγει την ειρωνεία των ανθρώπων που αντιδρούν. Αλήθεια, τι θα απαντούσε η θεία Σταματίνα σε έναν πρωθυπουργό που εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι «τα φύλα είναι δύο»;
Αυτό τώρα είναι εξαιρετικό που με ρωτάς. Αλλά είναι δύσκολο να σκεφτώ γιατί η πένα του Γιώργου είναι μοναδική. Φαντάζομαι, πάντως, ότι θα έλεγε κάτι πολύ έξυπνο και πολύ αστείο στον πρωθυπουργό τονίζοντάς του ότι τα φύλα δεν είναι δύο. Κάτι, όμως από το οποίο και η ίδια θα είχε και ένα προσωπικό όφελος. Γιατί και στη σκηνή που αναφέρεις, έδιωξε τη γυναίκα που «πηδιέται με τον Καμπουρίδη» γιατί είχε και προσωπικό συμφέρον. Ήθελε να πάει καλά το μαγαζί του ανιψιού της.
Τη στιγμή που το συζητάμε αυτό σκέφτομαι πόσο ανησυχητικό είναι που ο σύγχρονος επιστημονικός λόγος συναντάται σε μια σειρά μυθοπλασίας, αλλά όχι στον επίσημο λόγο ενός πρωθυπουργού.
Έχεις δίκιο και πιστεύω πως αυτό συμβαίνει γιατί οι πολιτικοί, θα μιλήσω μόνο για τη χώρα μας, δεν είναι καθαροί. Το θέμα, λοιπόν, είναι τι κάνουμε εμείς ως προς αυτό; Και η απάντηση είναι η διεκδίκηση. Όσο διεκδικούμε και όσο δεν σταματάμε να μιλάμε για αυτό που είναι δίκαιο και σωστό, είμαστε καλά. Όσο διεκδικεί ο άνθρωπος με τρόπους ειρηνικούς και υπέρ της κοινωνίας, τότε είμαστε σε καλό δρόμο.
Μίλα μου τώρα λίγο για τα καλλιτεχνικά σου σχέδια.
Αυτήν την περίοδο προετοιμάζομαι για τον «Πίνακα» του Ερνέστο Καμπαγιέρο, ενός Ισπανού συγγραφέα. Μια μαύρη πολιτική κωμωδία, στο θέατρο Ψυρρή, σε σκηνοθεσία Μιχάλη Πανάδη. Το έργο διαδραματίζεται στο 2030 και μιλάει για το τέλος του καπιταλισμού και για το πώς τα σόσιαλ μίντια και τα τρεντς αλλοιώνουν τον άνθρωπο και συγκεκριμένα μία καλόγρια. Ένα πολύ ωραίο έργο, με πολιτική χροιά. Στο έργο παίζουν, επίσης, η Ιωάννα Παππά και ο Άγγελος Αντριόπουλος.
Σε νοιάζει αυτό, να υπάρχει μια πολιτική διάθεση στα έργα που συμμετέχεις;
Ναι, με νοιάζει. Με νοιάζει το θέατρο να μιλάει για το τώρα. Θεωρώ ότι η τέχνη πρέπει να συμβαδίζει με αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή. Και βεβαίως, να έχει να πει και κάτι σοβαρό.
Κάτι τηλεοπτικό;
Υπάρχει μια σειρά «Οι κόρες της Αρετής» που θα προβληθεί τον Οκτώβριο. Είναι μια καθημερινή σειρά και εκεί έχω τη δική μου ιστορία, όπως όλοι οι χαρακτήρες. Υποδύομαι μια γυναίκα, τη Λουκία, που προσπαθεί να προστατεύσει και να υποστηρίξει την οικογένειά της. Έχει έναν πολύ κακοποιητικό άντρα και χαίρομαι γιατί η ίδια καταφέρνει να πάρει θέση απέναντι σε αυτήν την κακοποίηση. Και λέω χαίρομαι γιατί ως καλλιτέχνης έχω και από αυτόν τον ρόλο να πω κάτι και να «μιλήσω» για ένα πολύ σοβαρό θέμα.
Η κακοποίηση υπάρχει παντού. Υπάρχει μέσα στις οικογένειες και δυστυχώς υπάρχει και στα σχολεία. Επομένως, εμένα όποτε μου δίνεται η ευκαιρία θέλω να μιλώ γι΄αυτό. Είναι μια απόφαση που έχω πάρει πολύ συνειδητά.
Θέλω να μου μιλήσεις και για τα όνειρά σου.
Δεν θέλω να κάνω μακρινά όνειρα. Θέλω να είναι πολύ κοντινά. Θα πω κάτι κλισέ, αλλά το εννοώ: «να είμαστε καλά». Και εννοώ να είμαστε και ψυχικά καλά. Αυτό θέλω και για μένα. Αυτό είναι και το όνειρό μου. Να είμαι ψυχικά καλά και θεραπευμένη. Και να διεκδικώ για μένα και για τους συνανθρώπους μου.
Στο παρελθόν έχεις μιλήσει και για την κακοποίηση που έχεις υποστεί μικρή. Πιστεύεις ότι έχουμε συνηθίσει να μιλάμε ανοιχτά για τέτοια ζητήματα ή εξακολουθούμε να τα θεωρούμε ταμπού;
Έχουν μιλήσει ευτυχώς πριν από μένα πολλοί άλλοι. Όπως έχω πει και στο παρελθόν πιστεύω πως όλοι είμαστε κακοποιημένοι. Έχουμε βιώσει δηλαδή κάποιας μορφή κακοποίησης. Είτε είναι σωματική είτε σεξουαλική, λεκτική ψυχολογική, συναισθηματική. Δεν μου το αλλάζει αυτό κανένας. Και το λέω έτσι γιατί θέλω να επισημάνω ότι κακοποίηση υπάρχει παντού. Υπάρχει μέσα στις οικογένειες και δυστυχώς υπάρχει και στα σχολεία. Επομένως, εμένα όποτε μου δίνεται η ευκαιρία θέλω να μιλώ γι΄αυτό. Είναι μια απόφαση που έχω πάρει πολύ συνειδητά. Και επίτρεψέ μου να προσθέσω και κάτι άλλο σε αυτήν την κουβέντα. Κάθε γονιός που αυτή τη στιγμή φέρει ένα παιδί στον κόσμο, πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός και πρέπει να εκπαιδευτεί στην αγάπη. Δεν έχει άλλο περιθώριο. Δεν έχει κανένα, κανένα περιθώριο για τίποτα άλλο. Στο λέω και πραγματικά ανατριχιάζω. Μακάρι να υπήρχε ένα σχολείο γονέων για να μαθαίνουμε τα στοιχειώδη. Δεν λέω. Λάθη θα γίνονται. Αλλά φτάνει πια με την κακοποίηση. Να πάρει η ευχή τα λέω και νευριάζω.
Πώς θες να κλείσουμε αυτήν τη συνέντευξη;
Με το «γίνε η αλλαγή που θες να δεις στον κόσμο».
