Σε μια ιστορική στιγμή, πριν από δύο χρόνια το ελληνικό κοινοβούλιο ψήφισε τον νόμο για την ισότητα στον πολιτικό γάμο, μετά από πολυετείς αγώνες της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Ωστόσο, ο νόμος ήταν και είναι εξαιρετικά ελλιπής, ιδιαιτέρως σε σχέση με την τρανς γονεϊκότητα.
Ο νόμος για την ισότητα στον πολιτικό γάμο υπερψηφίστηκε από το ελληνικό κοινοβούλιο στις 15 Φεβρουαρίου του 2024, με 176 βουλεύτριες και βουλευτές να στέκονται υπέρ και 76 κατά. Υπενθυμίζεται ότι ως επί το πλείστον υπέρ του νομοσχεδίου είχαν ταχθεί ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, η Νέα Αριστερά, το ΠΑΣΟΚ, η Νέα Δημοκρατία, ενώ κατά οι Σπαρτιάτες, η Ελληνική Λύση, η ΝΙΚΗ και το ΚΚΕ.
Ο νόμος, ο οποίος ναι μεν είναι ιστορικής σημασίας και ένα βήμα προς την αναγνώριση των ήδη υπαρχουσών ΛΟΑΤΚΙ+ οικογενειών, έχει βασικές ελλείψεις, όπως η μη πρόσβαση στις υπηρεσίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, η μη συμπερίληψη του τεκμηρίου γονεικότητας, καθώς και ουσιαστικά ο αποκλεισμός των τρανς γονέων.
Για την υπενθύμιση αυτών, τη σημασία του νόμου δύο χρόνια μετά, καθώς και το σημερινό πλαίσιο της αυξανόμενης ομοτρανσφοβίας, σας παραθέτουμε τρία κείμενα όπως αυτά αναρτήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
“Ισότητα” στον πολιτικό γάμο, δύο χρόνια μετά.
Σαν σήμερα, πριν από δύο χρόνια, ψηφίστηκε στο ελληνικό Κοινοβούλιο η ισότητα στον πολιτικό γάμο. Για πολλά άτομα από εμάς, η στιγμή εκείνη δεν ήταν άλλη μία κοινοβουλευτική διαδικασία, αλλά μία ιστορική στιγμή που θα ψηφίζονταν μία από τις μεγαλύτερες διεκδικήσεις της κοινότητας. Μίας κοινότητας που βάλλεται από στερεότυπα, μισαλλοδοξία, θεσμικές διακρίσεις και κοινωνικούς αποκλεισμούς. Η αναγνώριση της ισότητας στον γάμο, αποτέλεσε μία από τις κορυφαίες διεκδικήσεις της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, διότι ο γάμος είναι μία δέσμη δικαιωμάτων, πρόσβαση σε θεσμούς, κοινωνική ορατότητα, αλλά και νομική ασφάλεια.
Ωστόσο, δύο χρόνια μετά, οφείλουμε να μιλήσουμε με ειλικρίνεια και να κάνουμε τον απολογισμό μας.
Η ιστορική αυτή νομοθετική τομή συνοδεύτηκε από σοβαρές ελλείψεις, διακρίσεις και θεσμικούς αποκλεισμούς, που περιορίζουν την ουσιαστική της εμβέλεια και υπονομεύουν την αρχή της πλήρους ισότητας.
Πρώτον, η νομοθεσία δεν συμπεριέλαβε το τεκμήριο γονεϊκότητας. Η απουσία του τεκμηρίου σημαίνει ότι η ισότητα στον γάμο, δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ισότητα στη γονεϊκή αναγνώριση. Στον πυρήνα της οικογενειακής ζωής παραμένει ένα θεσμικό κενό που δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και αναπαράγει ανισότητες. Σε μία έννομη τάξη που επικαλείται την προστασία του παιδιού και την αρχή του υπέρτερου συμφέροντός του, η μη κατοχύρωση του τεκμηρίου γονεϊκότητας αντιφάσκει με τη ρητορική της πλήρους ισοτιμίας.
Δεύτερον, παρότι με τον νόμο τροποποιήθηκε ο Ν.4443/2016 της ίσης μεταχείρισης ώστε να συμπεριλαμβάνει ρητά τα ΛΟΑΤΚΙ+ πρόσωπα σε όλους τους τομείς, μεταξύ αυτών και της υγείας, το ίδιο το νομοθετικό πλαίσιο επαυξάνει τις διακρίσεις ως προς την ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας. Η απαγόρευση πρόσβασης ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και ζευγαριών στην ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, συμπεριλαμβανομένης της παρένθετης κύησης, συνιστά ευθεία αντίφαση με την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Δεν είναι δυνατόν η Πολιτεία να αναγνωρίζει την ισότητα στον γάμο, αλλά να αποκλείει συγκεκριμένες οικογένειες από τα μέσα τεκνοποίησης που είναι διαθέσιμα σε άλλους πολίτες. Η ισότητα δεν μπορεί να είναι επιλεκτική ούτε να εξαντλείται σε έναν τίτλο χωρίς πλήρες περιεχόμενο δικαιωμάτων.
Τρίτο μελανό σημείο, αποτελεί η μη αναγνώριση της τρανς γονεϊκότητας και η μη αναγνώριση των υπαρχόντων τέκνων τρανς γονέων. Παρά το γεγονός ότι ο Πρωθυπουργός τότε είχε δηλώσει πως το νομοσχέδιο θα ερχόταν να αποδώσει δικαιώματα στα “αόρατα” παιδιά, η ρύθμιση αναγνώρισε ουσιαστικά μόνο τα παιδιά cis ομοφυλόφιλων ανδρών και γυναικών. Τα παιδιά των οποίων ο γονέας είναι τρανς πρόσωπο, εξακολουθούν να παραμένουν σε θεσμική αορατότητα.
Η παράγραφος 5.2 του Ν.4491/2017 για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου ορίζει ότι οι γονεϊκές σχέσεις δεν διαταράσσονται όταν επέρχεται νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου γονέα. Πρόκειται για μία σημαντική πρόβλεψη. Ωστόσο, η διάταξη δεν προβλέπει την αναγκαία μεταβολή των ληξιαρχικών πράξεων των τέκνων ώστε να συνάδουν με το φύλο του γονέα μετά τη νομική αναγνώριση. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι τρανς γονείς και τα παιδιά τους ζουν με έγγραφα που δεν αντανακλούν την πραγματική οικογενειακή τους κατάσταση και εκτίθενται σε καθημερινές διακρίσεις, αμφισβητήσεις και προσβολές της ιδιωτικής τους ζωής.
Η ιστορική ψήφιση της ισότητας στον πολιτικό γάμο αποτελεί αναμφίβολα ένα βήμα προόδου. Δεν μπορούμε όμως να αρκεστούμε σε μία μερική ισότητα.
Η δημοκρατία κρίνεται στη λεπτομέρεια των δικαιωμάτων και όχι στη ρητορική των προθέσεων. Όσο υπάρχουν παιδιά που παραμένουν “αόρατα”, όσο υπάρχουν οικογένειες που αποκλείονται από την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, όσο η τρανς γονεϊκότητα δεν αναγνωρίζεται πλήρως, η ισότητα παραμένει ανολοκλήρωτη.
Δύο χρόνια μετά, η ευθύνη της Πολιτείας δεν είναι να επαναπαύεται στο ιστορικό αφήγημα, αλλά στο να διορθώσει τις αδικίες που η ίδια διατήρησε. Η πλήρης ισότητα είναι συνταγματική και δημοκρατική επιταγή.
Ταυτόχρονα, όμως, οφείλει και η κοινότητα να κάνει και τη δική της αυτοκριτική. Μετά την ψήφιση της ισότητας στον γάμο, ένα μεγάλο μέρος της επαναπαύθηκε, θεωρώντας ότι κατακτήθηκε ο κεντρικός στόχος και ότι η ιστορική αυτή νίκη αρκούσε.
Όμως τα δικαιώματα δεν είναι στατικά, ούτε αυτοεκπληρούμενα. Όταν σταματά η διεκδίκηση, οι ελλείψεις παγιώνονται και οι υποχωρήσεις δεν θα αργήσουν να έρθουν.
Άννα Απέργη Κωνσταντινίδη, Ειδική Σύμβουλος/Εκπαιδεύτρια θεμάτων: DEI-ΛΟΑΤΚΙ+-Κοινωνική Βιωσιμότητα στον Επιχειρηματικό Κόσμο, Μέλος Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Special Advisor Diversity Charter Greece
Το 2024, μία μέρα μετά την ημέρα των ερωτευμένων, ψηφίστηκε η ισότητα στον γάμο στην Ελλάδα. Και μοιάζει σχεδόν σαν συγγραφικό εύρημα το ότι την ετήσια «επέτειο του έρωτα» τη διαδέχεται πλέον η επέτειος αυτού του νόμου. Γιατί, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, κάθε συζήτηση για τον έρωτα είναι κενή όταν δεν περιλαμβάνει την πολιτική του διάσταση, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο αναγνωρίζεται και αντιμετωπίζεται από το κοινωνικό σύνολο. Έτσι, ενώ στις 14 Φεβρουαρίου μιλάμε για έρωτες, καρδούλες και σοκολάτες, στις 15 διαπιστώνουμε ότι έπρεπε να φτάσουμε στο 2024 για να αναγνωρίσει η πολιτεία κάποιους από αυτούς τους έρωτες. Και αυτή η διαπίστωση – όσο στενάχωρη και όσο κόντρα στη λογική του «Αγίου Βαλεντίνου» κι αν είναι – παραμένει εξαιρετικά σημαντική, γιατί δείχνει με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο ότι ακόμη και στην αγάπη δεν ήμασταν – και δεν είμαστε – όλοι ίσοι. Ο νόμος παραμένει λειψός, δημιουργώντας ανισότητες και αποκλεισμούς, και εξακολουθεί να αγνοεί πολλές πλευρές της κοινότητάς μας.Έχω επίσης παρατηρήσει ότι πολλοί, όταν μιλούν για την ισότητα στον γάμο, σταματούν στην ημέρα της ψήφισης. Κι αισθάνομαι ότι αυτό δεν είναι τυχαίο. Γιατί, αν δούμε τι ακολούθησε, θα βρούμε πολλά «ενδιαφέροντα πράγματα»: όπως το πώς η κυβέρνηση (και όχι μόνο) απέδωσε στη νομοθεσία αυτή τα χαμηλά της νούμερα ή το πώς τη χρησιμοποίησε ως άλλοθι για την επαναφορά ομοτρανσφοβικών και ακροδεξιών επιχειρημάτων στον δημόσιο λόγο.
Επομένως, η σημερινή επέτειος είναι σημαντική για πολλούς λόγους και «πολιτική» για ακόμη περισσότερους.
Βασίλης Θανόπουλος, Αρχισυντάκτης του περιοδικού ANTIVIRUS
Δύο χρόνια πριν ψηφίστηκε ο γάμος ομόφυλων ζευγαριών. Δύο χρόνια μετά ακόμη τα θέματα γονεϊκότητας είναι ατελή -οι μη βιολογικοί γονέας ακόμη πρέπει να περάσουν από την έγκριση κοινωνικών υπηρεσιών για αναγνωριστεί νομικά ο ρόλος τους και να μπορέσουν να τεκνοθετήσουν τα παιδιά τους σε μια προβληματική, υποτιμητική και χρονοβόρα διαδικασία.
Ακόμη πολλά ΛΟΑΤΚΙ+ και ειδικά τρανς άτομα, και βέβαια τα ομόφυλα ζευγάρια αντρών, δεν έχουν πρόσβαση την παρενθεσία στην Ελλάδα με αποτέλεσμα να μην έχουν και πρόσβαση στη γονεϊκότητα (εκτός αν είναι αρκετά πλούσια για να κάνουν τη διαδικασία στο εξωτερικό).
Δύο χρόνια μετά (και 4 χρόνια μετά τη προθεσμία από τον ΠΟΥ), ακόμη δεν έχουμε ευθυγραμμιστεί με το ICD 11, με αποτέλεσμα να συνεχίζεται επ αόριστον η ψυχιατρικοποίηση της τρανς εμπειρίας.
Δύο χρόνια μετά, η νομοθεσία για την αιμοδοσία ανακλήθηκε και επανήλθε ο ομοφοβικός περιορισμός για άντρες που έχουν κάνει σεξ με άλλους αντρες.
Ακόμη στα σχολεία δεν έχουμε συμπεριληπτικη σεξουαλική εκπαίδευση, ενώ έχουμε σε σταθερή βάση ομοτρανσφοβικά σχόλια στο δημόσιο λόγο χωρίς καμία συνέπεια.
Δύο χρόνια μετά, ο νεοφασισμός είναι πιο κοντά από την ουσιαστική ισότητα, με καθημερινές υπενθυμίσεις ότι κάποιες ζωές και κάποια σώματα μετράνε λιγότερο -ή και καθόλου.
Δύο χρόνια μετά, ο ομοεθνικισμός λειτουργεί για να δικαιολογήσει τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη, την ξενοφοβία και τη δολοφονική μεταναστευτική πολιτική, και συνεχιζόμενες καταπιέσεις παντού, σε βάρος των πιο ευάλωτων.
Δύο χρόνια μετά, μας τελείωσαν οι νομικές διεκδικήσεις (και το ομοξέπλυμα), και μείναμε με την ομοτρανσφοβία.
Αντιμέτωπα/ες/α με την άνοδο του φασισμού διεθνώς, οι συνέπειες πολλών συμβιβαστικών, κανονιστικών πολιτικών και διεκδικήσεων κάθε είδους είναι πιο έντονες από ποτέ.
Διεκδικούμε ισότητα, αλλά διεκδικούμε κυρίως ελευθερία: στη σωματική αυτονομία, τον αυτοπροσδιορισμό, τη μορφή και τη δομή των σχέσεων και των οικογενειών επιλογής, τους ασφυκτικούς ρυθμούς επιβίωσης που απογυμνώνουν κάθε έννοια απόλαυσης από τη συλλογική της εκδοχή και την περιορίζουν σε μια ενοχική ατομική υπόθεση.
Σήμερα και κάθε μέρα, διεκδικούμε τις κουήρ, αντιφασιστικές αντιστάσεις που μας αξίζουν.
Orlando LGBT+, Επιστημονικός φορέας για την ψυχική υγεία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων
