Η Διεθνής Ημέρα Τρανς Ορατότητας – TDoV, που τιμάται κάθε χρόνο στις 31 Μαρτίου σε όλο τον κόσμο, είναι μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε το 2009 προς τιμήν των αγώνων της τρανς ακτιβίστριας Rachel Crandall και αποτελεί μια κρίσιμη υπενθύμιση, ότι τα τρανς άτομα εξακολουθούν να μην απολαμβάνουν ισότιμα τα δικαιώματα και τις ελευθερίες που θεωρούνται αυτονόητες για τους υπόλοιπους πολίτες.
*Γράφει η Άννα Απέργη Κωνσταντινίδη
Σε θεσμικό αλλά και κοινωνικό επίπεδο, συνεχίζουν να βιώνουν στίγμα, προκατάληψη, περιθωριοποίηση και ένα πλέγμα διακρίσεων και αποκλεισμών λόγω της ταυτότητας ή της έκφρασης φύλου τους. Και αυτή η πραγματικότητα δεν είναι ούτε τυχαία, ούτε και ουδέτερη, είναι βαθιά πολιτική.
Την ίδια στιγμή, καταγράφεται διεθνώς μια ανησυχητική οπισθοχώρηση στα τρανς και ευρύτερα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα. Η αμφισβήτηση του δικαιώματος στον αυτοπροσδιορισμό, η επαναφορά βιολογικών και περιοριστικών ορισμών του φύλου και η κανονικοποίηση της ρητορικής μίσους συνθέτουν ένα επικίνδυνο περιβάλλον, γενικότερα για τα ανθρώπινα/ατομικά δικαιώματα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι αυτή η οπισθοχώρηση δεν περιορίζεται μόνο σε κρατικές πολιτικές ή θεσμούς, αλλά διαπερνά πλέον και τμήματα του ίδιου του φεμινιστικού κινήματος. Όταν η ύπαρξη των τρανς ατόμων τίθεται υπό αμφισβήτηση, όταν το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό υπονομεύεται και όταν αναπαράγονται στερεότυπα και αποκλεισμοί, τότε δεν μιλάμε για φεμινισμό, αλλά για μία αποδόμηση των ίδιων των αρχών της ισότητας και της ελευθερίας που πρεσβεύει.
Παράλληλα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και πρόσφατες διεθνείς εξελίξεις, όπως η απόφαση της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής να αποκλείσει τα τρανς και τα ίντερσεξ άτομα από τα γυναικεία αγωνίσματα, μέσω της επιβολής αυστηρών βιολογικών και γενετικών κριτηρίων. Μια απόφαση που δεν διασφαλίζει τη δικαιοσύνη στον αθλητισμό, αλλά επαναφέρει έναν επικίνδυνο βιολογικό καθορισμό του φύλου, εγείροντας σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τις αρχές της μη διάκρισης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Οι εξελίξεις αυτές δεν είναι μεμονωμένες. Αντιθέτως, εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αναδίπλωσης, όπου τα ανθρώπινα/ατομικά δικαιώματα τίθενται υπό αίρεση και η ισότητα μετατρέπεται σε διαπραγματεύσιμη έννοια.
Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Τρανς Ορατότητας, καλείται για ακόμη μία φορά η Πολιτεία να προχωρήσει άμεσα στην άρση των αποκλεισμών και στη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για την κάλυψη των διεκδικήσεων της τρανς κοινότητας:
1.Η διαδικασία της νομικής αναγνώρισης ταυτότητας φύλου (Ν. 4491/2017) να καταστεί εξωδικαστική, με πλήρη σεβασμό στον αυτοπροσδιορισμό των τρανς προσώπων. Να προβλεφθεί η αναγνώριση των τρανς γονέων στις ληξιαρχικές πράξεις των παιδιών τους βάσει της ταυτότητας φύλου τους, ελεύθερη πρόσβαση στη διαδικασία χωρίς ηλικιακά όρια, η ρητή δυνατότητα κενής καταχώρισης φύλου για τα μη δυαδικά πρόσωπα, καθώς και πρόβλεψη για τρανς άτομα με προσφυγικό προφίλ.
2.Η πλήρης ενσωμάτωση της απόφασης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ICD-11), η αποψυχιατρικοποίηση και αποπαθολογικοποίηση της ταυτότητας φύλου και η διασφάλιση καθολικής πρόσβασης των τρανς ατόμων στο σύστημα υγείας χωρίς διακρίσεις. Η πλήρης ασφαλιστική κάλυψη των διαδικασιών επαναπροσδιορισμού φύλου και η ισότιμη πρόσβαση στην αναδοχή, τεκνοθεσία και υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.
3.Η τροποποίηση του Άρθρου 62 του ν. 4931/2022 ώστε να απαγορεύονται ρητά όλες οι πρακτικές «μεταστροφής», τόσο από επαγγελματίες όσο και από μη επαγγελματίες, καθώς και η ενίσχυση της προστασίας από διακρίσεις στον χώρο της υγείας μέσω του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας.
4.Η ενίσχυση του πλαισίου αντιμετώπισης της ρητορικής μίσους, ιδίως όταν αυτή εκπορεύεται από δημόσια πρόσωπα, η προστασία των υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ρητή απαγόρευση ρητορικής μίσους στο πλαίσιο της Βουλής και η νομική αναγνώριση της γυναικοκτονίας.
5.Η ανάπτυξη εκπαιδευτικών πολιτικών και προγραμμάτων κατά των διακρίσεων σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, με στόχο την καλλιέργεια κουλτούρας ισότητας και συμπερίληψης.
6.Η ένταξη των τρανς ατόμων στα ειδικά βοηθήματα ευάλωτων ομάδων της ΔΥΠΑ και η θέσπιση ειδικού επιδόματος για τρανς άτομα άνω των 50 ετών.
7.Η αναθεώρηση του νόμου 2734/1999 για την εργασία στο σεξ, με στόχο την πλήρη κατοχύρωση εργασιακών, ασφαλιστικών και προνοιακών δικαιωμάτων και την ουσιαστική προστασία από διακρίσεις.
8.Η θεσμική συνεργασία των αρμόδιων Υπουργείων με ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεις και εξειδικευμένα άτομα/εμπειρογνώμονες, για την ανάπτυξη συμπεριληπτικών πολιτικών.
Τέλος, δεν θα μπορούσα να μη θίξω το θέμα της αύξησης της ρητορικής μίσους και των τρανσφοβικών επιθέσεων, καθώς και την προσπάθεια νομιμοποίησής τους μέσω της επίκλησης της «ελευθερίας λόγου».
Το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό είναι θεμελιώδες ανθρώπινο/ατομικό δικαίωμα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι α λα καρτ και δεν διχοτομούνται. Όσο μιλάμε για αυτά χωρίς διαθεματικότητα και χωρίς συμπερίληψη, τόσο αποδυναμώνουμε τα ίδια τους τα θεμέλια. Και όταν αυτό συμβαίνει σε μια εποχή όπου η ακροδεξιά ρητορική και ο τραμπισμός κερδίζουν έδαφος, τότε δεν διακυβεύονται μόνο τα δικαιώματα των τρανς ατόμων, διακυβεύεται η ίδια η δημοκρατία μας.
Γιατί η ορατότητα είναι δικαίωμα. Και χωρίς δικαιώματα, δεν υπάρχει δημοκρατία!
*Άννα Απέργη – Κωνσταντινίδη, Ειδική Σύμβουλος/Εκπαιδεύτρια σε θέματα DEI | ΛΟΑΤΚΙ+
