Η Καλλιστώ είναι μία τρανς θηλυκότητα που τα τελευταία έξι χρόνια ζει στη Θεσσαλονίκη. Το περασμένο Σάββατο και με αφορμή την επέτειο για το δυστύχημα στα Τέμπη, ανέβασε στο instagram ένα κόμικ που έφτιαξε, αποτυπώνοντας τη θέση που καθόταν όταν συγκρούστηκε το τρένο.
«Εδώ ήσουν όταν σε ξύπνησε το τράνταγμα της σύγκρουσης και ενστικτωδώς ζήτησες συγνώμη από του απέναντι», γράφει πάνω στο παράθυρο του «δικού» της βαγονιού, ενώ στο κείμενο που συνοδεύει την εικόνα, σημειώνει:«Τρία χρόνια πριν, συνέβη ακριβώς αυτό. Δεν θέλω να γίνω κλισέ, αλλά η εγγύτητα στον πόνο και την καταστροφή δίνει προοπτική στα πράγματα. μακάρι να μην μου είχε συμβεί, να μην είχε συμβεί σε κανένα! Αλλά αυτό δεν θα αλλάξει».
Η ίδια είναι ένα από τα άτομα που επέβαιναν στο τρένο που τις 28 Φεβρουαρίου 2023 συγκρούστηκε με άλλη εμπορική αμαξοστοιχία στην κοιλάδα των Τεμπών. Ένα δύσκολο βίωμα, στο οποίο επέστεψε με αφορμή τη συμπλήρωση των τριών χρόνων από εκείνη την ημέρα. «Στη φετινή επέτειο επέλεξα να μοιραστώ μερικές στιγμές που έχουν χαραχτεί στη μνήμη μου, μαζί με τα συναισθήματα που τις ακολουθούν. Σκέψεις που εκείνη τη στιγμή δεν καταλάβαινα τη βαρύτητα τους. Αν κλείσω τα μάτια μου, μπορώ να βρεθώ ξανά σε κάθε μία από αυτές με όλες μου τις αισθήσεις. Ίσως αυτό να δώσει μία μικρή ματιά σε εκείνο το βράδυ», μου σχολιάζει η ίδια, όταν την ρωτώ για την ανάρτηση αναφέροντάς μου ότι «τα περισσότερα για εκείνη τη νύχτα έχουν χιλιοειπωθεί. Πλέον, κάθε άτομο που συναντώ πιστεύει πως γνωρίζει πως ήταν να βρίσκεσαι εκεί. Η κλασική ερώτηση: “σε ποιο βαγόνι ήσουν;”, φτάνει για να τοποθετηθείς σε κάποια βαθμίδα θαυμασμού, λύπησης, ή αδιαφορίας. Στην πραγματικότητα δεν έχουν ιδέα πως ήταν και πως είναι μέχρι τώρα».
Για την Καλλιστώ, η παρουσία της στο δυστύχημα των Τεμπών συνέπεσε με την αρχή της εξερεύνησης γύρω από την ταυτότητα φύλου της. «Άρχισα να εξερευνώ το φύλο αργά στη ζωή, στα 26-27 μου. Έχοντας μεγαλώσει σε έντονα θρησκευόμενο περιβάλλον, οι κουίρ ταυτότητες ήταν κάτι μακρινό και σίγουρα δεν φανταζόμουν πως μπορεί να βρω την εαυτή μου μέσα σε αυτές. Πήρε πάρα πολύ καιρό να αποδoμήσω την ανατροφή μου».
Σε αυτή της τη διαδρομή σημαντικό ρόλο έπαιξε η τέχνη και συγκεκριμένα το κόμικ. «Το κόμικ με βρήκε (όπως συμβαίνει συχνά με την τέχνη) από ανάγκη. Ήταν ζωτικής σημασίας να βρω ένα μέσο να εκφράσω σκέψεις και συναισθήματα», μου εξηγεί τονίζοντας μου «πως το κόμικ υπήρχε πάντα στο παρασκήνιο» ενώ πάντοτε της άρεσε να λέει ιστορίες. «Ως παιδί, σκηνοθετούσα την αδελφή μου σε “ταινίες” μικρού μήκους. Ως έφηβο, ξεκίνησα (και δεν ολοκλήρωσα ποτέ) το πρώτο μου μυθιστόρημα. Έχω ασχοληθεί με τον κινηματογράφο, τη μουσική, το χορό, δοκιμάζοντας πολλά αλλά χωρίς να μείνω κάπου».
Στην καθημερινότητά της η Καλλιστώ εργάζεται remotely και συμμετέχει στον συντονισμό ενός χώρου κουίρ τέχνης στην πόλη, συγκατοικώντας «με το καλύτερο δίποδο φίλο μου, και με ένα γλυκύτατο τσοπανόσκυλο και δύο κατεργάρες γάτες». Και φυσικά φτιάχνει κόμικς. Διατηρεί μάλιστα και τον λογαριασμό piato_imeras, στον οποίο ανεβάζει αυτά που φτιάχνει και που σχετίζονται και με την προσωπική της διαδρομή ως τρανς άτομο. «Δεν ξέρω αν αυτό είναι βίωμα κι άλλων τρανς ατόμων, αλλά κάνοντας coming out βρήκα την εαυτή μου να δίνω συχνά εξηγήσεις στα άτομα γύρω μου. Όχι επειδή δεν με πίστευαν, αλλά επειδή ήθελαν να καταλάβουν καλύτερα. Σκέφτηκα πως, αντί να κάνω την ίδια συζήτηση πέντε φορές, μπορώ να πάρω τα φίλα μου μαζί στο ταξίδι της ανακάλυψης. Έτσι προέκυψε το piato_imeras. Τρία πάνελ, σαν τα κόμικς στις παλιές εφημερίδες, όπου μιλάω (συχνά με το σκύλο μου) για σκέψεις, εμπειρίες, δυσκολίες και νίκες. Σαν να διαβάζεις το ημερολόγιο μου κάπως», μου απαντά όταν την ρωτώ σχετικά με το αν το κόμικ αποτελεί μία ευκαιρία να μιλήσει για τις εμπειρίες της ως τρανς άτομο. «Εδώ νιώθω χρέος να αναφέρω τον Χάρρυ Σάξον και το δικό του ημι-αυτοβιογραφικό κόμικ, “ο Τηλέμαχος και το Δέρας”. Το διάβασα περίπου όταν ξεκινούσα το δικό μου, και η ενθάρρυνση του Χάρρυ (ενΧάρρυνση?) ήταν ακριβώς αυτό που χρειαζόμουν για να πέσω με τα μούτρα», συμπληρώνει.
Η κουβέντα μας επιστέφει στην ανάρτηση που έκανε την ημέρα της επετείου. Σε αυτή, μεταξύ άλλων, αναφέρεται και στους ανθρώπους που συνάντησε στο τρένο εκείνη την ημέρα, οι οποίοι –όπως σημειώνει – την αγκάλιασαν χωρίς δισταγμό, όταν τους μίλησε για τη φυλομετάβασή της. Της ζητώ να μου πει περισσότερα γι΄αυτό. «Το δέσιμο μέσα από το κοινό τραύμα είναι τρομακτικό και θαυμάσιο», μου αναφέρει. «Πιστεύω πως ο μόνος τρόπος να καταλάβει κανείς τι εννοώ, είναι να έχει βρεθεί σε αντίστοιχη συνθήκη. Στα Τέμπη βρεθήκαμε με ανθρώπους από 20 μέχρι 60 ετών, και τα νιώθω όλα αδέλφια μου. Ακόμη κι αν γνωριστήκαμε χρόνια μετά το δυστύχημα, το δέσιμο είναι εκεί. Δεν μου κάνει λοιπόν εντύπωση πως οι άνθρωποι αυτοί με αποδέχονται όπως είμαι. Με έχουν δει στις βαθύτερες μαυρίλες και στις καλύτερες στιγμές μου – το όνομα ή οι αντωνυμίες που χρησιμοποιώ δεν θα αλλάξουν τίποτα στο πόσο καλά γνωριζόμαστε».
Η Καλλιστώ έχει μιλήσει και στον παρελθόν για το βίωμά της στο τρένο. Όπως μου εξηγεί, επειδή το δυστύχημα συνέβη νωρίς στην κοινωνική της μετάβαση, χρησιμοποιούσε το παλιό της όνομα. Ωστόσο, ακόμη και σήμερα φοβάται να μιλήσει ως Καλλιστώ. «Όπως και άλλοι επιζώντες, νιώθω χρέος μου να μοιραστώ το κομμάτι μου. Είναι αντίσταση απέναντι σε ένα σύστημα που θέλει να μας κάνει αριθμούς: 57 νεκροί, κάπου 350 επιζώντες. Θέλω να βάζω πρόσωπο και φωνή σε έναν από τους αριθμούς. Κι όμως, φοβάμαι να το κάνω ως Καλλιστώ. Φοβάμαι ότι η τρανς ταυτότητα μου θα πάρει το spotlight από το έγκλημα εκείνης της νύχτας. Και φοβάμαι πως θα εκτεθώ.Αλλά το τρένο εκείνη τη νύχτα ήταν μία μικρογραφία της κοινωνίας. Και τα ΛΟΑΤΚΙ+ ήμασταν κι εμείς μέρος του, παρόντα. Αρχίζω και καταλαβαίνω πως δεν διαγράφω μόνο ένα σημαντικό κομμάτι του δικού μου βιώματος – αφήνοντας απ ’εξω την τρανς ταυτότητα μου, διαγράφω την παρουσία όλων μας».
Η απάντησή της αυτή με κάνει να προβληματίζομαι σχετικά με τον αν υπάρχουν κι άλλες ιστορίες ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων που δεν έχουν ακουστεί εξ αιτίας αυτού του φόβου. «Ακόμα και στο μικρό δείγμα των επιζώντων που γνωρίζω προσωπικά, δεν είμαι το μόνο κουίρ άτομο», μου σχολιάζει η Καλλιστώ. «Είμαι σίγουρη πως υπάρχουν πολλά ακόμη. Το δυστύχημα μας έφερε όλα σε ένα προσκήνιο που ποτέ δεν ζητήσαμε. Πιστεύω πως για πολλά άτομα αυτή η έκθεση και το εν δυνάμει outing είναι τρομακτικά».
Τρία χρόνια μετά το δυστύχημα και ακόμη κανείς δεν έχει αναλάβει την ευθύνη γι΄αυτό. Αναρωτιέμαι πώς είναι να διαχειρίζεσαι αυτήν την πληροφορία ως ένα άτομο που φέρει όλο αυτό το βίωμα. «Τα συναισθήματα μου είναι ανάμεικτα, όπως και σε κάθε επέτειο», εξηγεί η Καλλιστώ. «Θυμώνω που η δικαιοσύνη μοιάζει ακόμα πολύ, πολύ μακριά. Χαίρομαι που ο κόσμος ακόμα μιλά για τα Τέμπη, και που σε μεγάλο βαθμό δεν έχει πιστέψει τα αφηγήματα που προσπαθούν να συγκαλύψουν το τι συνέβη. Θλίβομαι με τον συνεχή πόνο όσων έχασαν αγαπημένους ανθρώπους, και όσων μείναμε πίσω. Ελπίζω πως η κινητοποίηση που είδαμε στις τελευταίες τρεις επετείους θα συνεχιστεί και πέρα από αυτές, μέχρι να δούμε ουσιαστικές αλλαγές, μέχρι να μην είναι πια κανονικότητα το να αναρωτιέσαι αν το τρένο σου θα φτάσει στον προορισμό του».
Πριν ολοκληρώσουμε την κουβέντα μας, ρωτώ την Καλλιστώ αν υπάρχει κάτι που θα ήθελε να προσθέσει. «Το κουίρ βίωμα είναι συχνά μοναχικό», μου απαντά και συνεχίζει: «Για όσα από εμάς βγήκαμε από εκείνο το τρένο, η απομόνωση μπορεί να μοιάζει εξοντωτική.Όμως αν κάτι έμαθα από εκείνο το βράδυ κι έπειτα, είναι πως δεν έχουμε κάτι να περιμένουμε – το μόνο που έχουμε είναι η μία την άλλη. Βρείτε ανθρώπους με κοινά βιώματα, στηριχτείτε και στηρίξτε τους ανθρώπους σας, δημιουργήστε κοινότητες, οργανωθείτε συλλογικά, φτιάξτε τέχνη, κατεβείτε στις πορείες. Περισσότερο τώρα από ποτέ, έχουμε μόνο το ένα το άλλο…».
