Αλμερία, Νότια Ανδαλουσία. Ένα εργοστάσιο συσκευασίας λαχανικών μέσα σε μια θάλασσα από θερμοκήπια. Οι εργάτριες διαλέγουν και τοποθετούν σχολαστικά λαχταριστές ντομάτες στα καφάσια, κάτω από τις αυστηρές οδηγίες της επιστάτριας γραμμής: «Μαλλιά καλυμμένα, όχι δαχτυλίδια, όχι σκουλαρίκια και συναφή». Ρυθμός σταθερός και γρήγορος. Ένα κινούμενο φορτωτικό μηχάνημα θα τραυματίσει μια από αυτές, τη Χαντούμ κι ένας εργαζόμενος, ο Ιβάν προθυμοποιείται να βοηθήσει, παρά τη δυσφορία του αφεντικού, που δεν θέλει να εκτεθεί στη δημοσιότητα, άλλωστε το συσκευαστήριο πάει για πώληση σε Γερμανική πολυεθνική τροφίμων.
Αγόρι ερωτεύεται κορίτσι;
Ναι, μόνο που το αγόρι είναι τρανς!
Η ταινία IVAN & HADOUM, που απέσπασε το βραβείο TEDDY καλύτερης ταινίας μυθοπλασίας στη φετινή (επεισοδιακή) Μπερλινάλε έχει στον πυρήνα του μια ιστορία αγάπης στον Ευρωπαϊκό Νότο, ωστόσο αναδεικνύει εύστοχα σοβαρές αντιθέσεις και αντιπαλότητες του σήμερα.
Η ερωτική σχέση ανάμεσα στον Ιβάν και τη Χαντούμ έχει να αναμετρηθεί όχι τόσο με τις δικές τους προσωπικές αναστολές, αλλά με τον κοινωνικό τους περίγυρο, τη ζωή σε μια μικρή πόλη όπου τα πάντα σχολιάζονται και η εργασιακή ανέλιξη μετράει πολλαπλά.
Στην ταινία διασταυρώνονται η έμφυλη ταυτότητα (cis-trans), η φυλή (Ευρώπη – Βόρεια Αφρική) και η κοινωνική θέση (αφεντικό – εργαζόμενα άτομα) και θίγονται ζητήματα όπως ο αυτοπροσδιορισμός ταυτότητας φύλου και τα τρανσφοβικά ταμπού, οι εργασιακές συνθήκες στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, οι οικογενειακές προσδοκίες για κοινωνική ανέλιξη, οι προκαταλήψεις και φυλετικές διαφορές.
Μια μέρα μετά την επίσημη πρεμιέρα στο Βερολίνο στον κύκλο PANORAMA (και πολύ πριν τον θρίαμβο της ταινίας στα ΤEDDY), συνομιλήσαμε τον σκηνοθέτη της ταινίας Ιαν ντε λα Ρόσα, ο οποίος είναι τρανς άντρας, με σκηνοθετικό έργο στην τηλεόραση και σε ταινίες μικρού μήκους. Το IVAN & HADOUM είναι η πρώτη του μεγάλου μήκος ταινία.
Προσοχή, spoilers!
Η οικογένεια του Ιβάν, όπως τη γνωρίζουμε στην ταινία, που μένουν όλα τα άτομα μαζί μου θυμίζει κάπως το πώς λειτουργεί η οικογένεια στην Ελλάδα…
Ήταν σημαντικό για μένα να δείξω έναν τρανς χαρακτήρα, ο οποίος βρήκε υποστήριξη και αγάπη από την οικογένειά του. Ο Ιβάν έχει μια οικογένεια που τον στήριξε και χρηματοδότησε τον προσδιορισμό της ταυτότητας του. Έτσι, επινόησα την οικογένεια του Ιβάν, με βάση τη δική μου οικογένεια και τα δικά μου βιώματα. Είναι το σημείο αναφοράς μου. Μοιάζουν πολύ στο πώς σχετίζονται, αγαπιούνται, διαφωνούν, τσακώνονται. Από τις δικές μου εμπειρίες βγήκε αυτό. Βέβαια υπάρχουν και οι προσδοκίες που έχει η οικογένεια από αυτόν για επαγγελματική άνοδο, για να παίξει το ρόλο του «άντρα του σπιτιού» και να τους φροντίσει, να εξασφαλίσει τα προς το ζειν σε μια καπιταλιστική κοινωνία.
Όλα αυτά ήθελα να υπάρχουν στην ταινία, όπως και η δήλωση της μητέρας του σε μια κομβική στιγμή «δεν μας χρωστάς τίποτα». Έτσι είστε στην Ελλάδα;
Και χειρότερα! (γέλια)
Μήπως έχει να κάνει με τη Μεσογειακή παράδοση; Ξέρεις, κατάγομαι από την Αλμερία, μεγάλωσα στη Νίχαρ και παραμένει ένας τόπος που αγαπώ.
Άρα θέλησες να αναδείξεις όλα αυτά τα στοιχεία;
Ναι, την αντίθεση ανάμεσα στη φυσική ομορφιά της αλλά και τα θερμοκήπια, την «πλαστική θάλασσα». Η Αλμερία είναι διάσημη επίσης για τα κινηματογραφικά της στούντιο, εκεί έχουν γυριστεί τα περισσότερα σπαγγέτι γουέστερν, Σέρτζιο Λεόνε κλπ., δυστυχώς όμως σήμερα σπάνια γίνονται γυρίσματα εκεί, οι παραγωγές έχουν μεταφερθεί σε μέρη όπως το Μεξικό, η Συρία. Οπότε όλο αυτό για μένα συνδέεται με την τρανς εμπειρία, η οποία δεν είναι ορατή, και θέλησα να την αναδείξω. Η Αλμερία είναι μια «τρανς» χώρα μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής, με διαφορετικούς πολιτισμούς, με διαφορετικούς ανθρώπους, με το πλαστικό και με την πανέμορφη φύση.
Να έρθουμε λοιπόν στο ζήτημα της τρανς ορατότητας. Είναι γνωστό ότι ο αριθμός λοατκι+ ταινιών έχει αυξηθεί, ωστόσο μέσα σε αυτό οι τρανς ταινίες είναι σχετικά λίγες, και αυτές που παρουσιάζουν τρανς άντρες ακόμη πιο λίγες. Και επειδή ζούμε σε μια περίοδο που διατυπώνονται αντί-τρανς και αντί-woke ρητορικές, ήθελα να ρωτήσω κατά πόσο ήθελες με την ταινία να τοποθετηθείς πάνω σε αυτό, πώς πιστεύεις ότι θα λειτουργήσει, ήθελες να προκαλέσεις;
Όχι δε ήθελα καθόλου να προκαλέσω, ίσα ίσα ήθελα μια κλασσική ερωτική ιστορία που να περιλαμβάνει ένα τρανς άτομο. Ήθελα τα δυτικά ακροατήρια να δείξουν ενσυναίσθηση, να δουν εμάς τους τρανς και τον κόσμο με τρυφερότητα.
Η ανδρική τρανς κατάσταση στο σινεμά δεν είναι μόνο σπάνια, αλλά και όταν παρουσιάζεται, είναι επιλεκτικά μονόπλευρη: Μας απεικονίζει να βασανιζόμαστε και να υποφέρουμε, και η ταυτότητά μας να αποτελεί κάποιου είδους πρόβλημα. Θέλησα να μας δουν στη μεγάλη οθόνη εμάς και τα σώματά μας, δεν εννοώ προκλητικά, αλλά να αναδείξω την ερωτική επιθυμία και τον έρωτα και το πάθος -το ξέρω, ακούγεται αφελές, αλλά αυτή είναι η δύναμη του σινεμά σαν καθρέπτη του κόσμου, ενός κόσμου που μπορεί να γίνει καλύτερος. Είναι δύσκολο να βρεις καταφύγιο στην αγάπη, να συνδέσεις ανθρώπους. Η ταινία καλεί το ακροατήριο σε αυτό το μήνυμα και αποτελεί πρόσκληση σε διάλογο αντί του μίσους. Ο κόσμος σήμερα έχει γίνει επικίνδυνο μέρος αλλά χρειαζόμαστε το μήνυμα της αγάπης.
Βλέπουμε το αφεντικό του Ιβάν να αποδέχεται την ταυτότητά του μόνο όσο αυτός τον υπακούει, ενώ μόλις δείξει εργασιακή απειθαρχία, τον απορρίπτει. Πιστεύεις ότι η διαθεματικότητα αποτελεί τη μέθοδο να προσεγγίζουμε καταστάσεις στις οποίες η έμφυλη ταυτότητα τέμνει την κοινωνική θέση;
Κατ’αρχάς, ήθελα να δείξω τι συμβαίνει όταν κάποιος δηλώνει ότι αποδέχεται τα λοατκι+ άτομα, αλλά στο μυαλό του κυριαρχεί η δυαδική αντίληψη για το φύλο. Ο περισσότερος κόσμος θεωρεί το ζήτημα σαν να υπάρχουν δυο κουτιά και πρέπει να διαλέξεις σε ποιο από τα δυο θα μπεις. Σε αποδέχονται αν πας από το ένα κουτί στο άλλο. Δεν αποδέχονται ενδιάμεσες, ρευστές καταστάσεις. Σε αυτό τον καπιταλιστικό κόσμο, το να είσαι «αληθινός» άντρας σημαίνει ότι πρέπει να σκέφτεσαι ατομικά, να φροντίζεις για την κοινωνική ανέλιξή σου (ακόμη κι όταν κάτι τέτοιο είναι άπιαστο όνειρο). Ο Ιβάν ωστόσο δεν θέλει να γίνει πλούσιος, ένα οικογενειακό σπίτι θέλει, όπου κάθε μέλος θα έχει το δικό του δωμάτιο…
Και το θυσιάζει για να σταθεί συνεπής στην ηθική του, κι αυτό είναι πολιτική θέση, διαλέγει πλευρά.
Ναι έτσι θα διαπιστώσει ποιοι είναι εχθροί και ποιοι φίλοι. Όταν έκανε κάτι που δεν έπρεπε να κάνει, θυμήθηκαν ότι δεν χωράει στο κουτί που λέγαμε πριν.
Για μένα το να είσαι τρανς είναι υπέροχο, είναι ευκαιρία να αλλάξεις τον εαυτό σου συνολικά, όχι μόνο το σώμα, αλλά και τον χαρακτήρα σου, ακόμη κι αν χρειαστεί να αποδομήσεις τα πάντα. Αυτό έγινε με τον Ιβάν, στο τέλος έπρεπε να ελευθερωθεί, από όλες αυτές τις «υποχρεώσεις», να κάνει αυτό που πραγματικά θέλει.
Οι πρωταγωνιστές σου (Silver Chicón, aka Prinx Silver και Herminia Loh Moreno) έχουν πολύ καλή χημεία. Πώς τους επέλεξες;
Η Χαντούμ έχει Μαροκινό πατέρα, αλλά είναι από την Αλμερία. Το βασικό στοιχείο του χαρακτήρα της είναι ότι έχει την αίσθηση ότι δεν «κολλά» πουθενά, δεν ανήκει πουθενά, φεύγει και επιστρέφει. Η Αφρικανική καταγωγή Έχει Μαροκινό πατέρατην κάνει διαφορετική. Στην Αλμερία υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι με μεικτή καταγωγή μεταξύ Μαρόκο και Ισπανίας. Ο Ιβάν και η Χαντούμ αποτελούν αντικατοπτρισμό ο ένας της άλλης. Ο Ιβάν είναι διαφορετικός λόγω τρανς κατάστασης, η Χαντούμ λόγω καταγωγής. Τους βαραίνει αυτή η κατάσταση της διαθεματικής ταυτότητας. Κι αυτό για μένα ήταν κομβικό στοιχείο.
Ως προς την επιλογή, μαζί με την Μarichu Sanz (διευθύντρια casting), το αντιληφθήκαμε από τη στιγμή που είδαμε τον Silver και την Herminia: ήταν άνθρωποι ανοιχτοί, που άκουγαν τους γύρω τους. Αυτά τα δύο στοιχεία, η ειλικρίνεια και η ικανότητα να ακούν, ήταν καθοριστικά για τη μετέπειτα συνεργασία τους με την intimacy coach Mar Isern. Στη συνέχεια, στην πρώτη οντισιόν που κάναμε με τους δύο μαζί, η χημεία ανάμεσά τους ήταν εμφανής. Έχουν διαίσθηση και αντίληψη όσον αφορά τον αυτοσχεδιασμό.
Κλείνοντας τη συνομιλία μας, ευχηθήκαμε στον Ιαν κάθε επιτυχία για το IVAN & HADOUM, αλλά και για το επόμενο κινηματογραφικό του σχέδιο, για το οποίο δήλωσε ότι είναι ακόμη νωρίς για να μιλήσει…
