Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας ξεκίνησε διαθεματικά, τιμώντας τη διαμαρτυρία εργατριών κλωστοϋφαντουργίας στη Νέα Υόρκη για καλύτερες συνθήκες εργασίας – κι έτσι οφείλει να συνεχίσει. Σε έναν κόσμο που δημιουργεί συνεχώς ουσιοκρατικά αφηγήματα γύρω από τη λέξη «γυναίκα», προσπαθώντας να παγιώσει μια ρευστή και διαθεματική ταυτότητα, οχτώ τρανς γυναίκες μας μιλούν για μια ημέρα που στόχο έχει να συσπειρώσει, να δώσει ορατότητα και να υπενθυμίσει ότι οι αγώνες μας είναι κοινοί.
Άννα Κουρουπού
«Τι είναι πραγματικά μια γυναίκα;». Δεν ρωτώ για να πάρω απάντηση. Ρωτώ γιατί πνίγομαι από απαντήσεις: βιολογία, ρόλοι, ορμόνες, συμπεριφορές, επιδόσεις, μητρότητα, αντοχή, ευαισθησία… όλα έχουν χρησιμοποιηθεί σαν ορισμοί. Σαν μέτρα. Σαν κριτήρια. Και συνήθως, σαν όπλα.
Κι όμως, για εμένα, γυναίκα δεν είναι αυτό που αποδεικνύεις. Είναι αυτό που επιβεβαιώνεις μέσα σου, κάθε μέρα που ο κόσμος το αμφισβητεί. Είναι αυτή που σηκώνει το σώμα της, το βλέμμα της, τηνπαρουσίατης, ακόμη κι όταν δεν της το δίνουν έτοιμο. Είναι αυτή που δεν χωράει στον ορισμό κανενός — κι όμως, όλοι προσπαθούν να τη μετρήσουν. Να τη χωρέσουν.
Εγώ δεν γεννήθηκα γυναίκα. Δεν είχα ούτε τη γλώσσα να το πω, ούτε το δικαίωμα να το διεκδικήσω χωρίς να ματώσω. Και όμως, ήμουν γυναίκα πολύ πριν το παραδεχτεί κανείς — ακόμη και εγώ η ίδια. Ήμουν γυναίκα τις νύχτες που έραβα και ξήλωνα το σώμα μου με το μυαλό. Τις στιγμές των βιασμών μου, εγκλωβισμένη κάτω από πιο δυνατά σώματα, επιβάλλοντας την εξουσία τους σε κάτι πιο αδύναμο. Ο κυνισμός που διέπει τη ζωή, όταν δυο από αυτές τις φορές, τα πιο δυνατά σώματα ανήκαν σε γυναίκες. Εδώ η εσωτερικευμένη πατριαρχία δούλεψε στο ακέραιο.
Τις στιγμές που δυο σθεναρά χέρια αγκάλιαζαν τη λαχτάρα μου, τον πόνο μου, την ευτυχία μου αδιαφορώντας για το τι είχα στα σκέλια μου όταν γεννήθηκα. Στα βλέμματα που έλεγαν «δεν είσαι». Στις στιγμές που δεν είχα επιλογή παρά να σταθώ — όχι κάτι «σαν γυναίκα», αλλά ως εμένα, ολοκληρωτικά. Ως θέση.
Το ερώτημα «τι είναι γυναίκα» δεν είναι σήμερα πλέον φιλοσοφικό. Είναι σώμα, φόβος, επιβίωση, φροντίδα, επιθυμία, αγάπη, θυμός, παρηγοριά. Είναι το χέρι που τρέμει αλλά δεν υποχωρεί. Που συνεχίζει να δίνει και να ζητά. Είναι η φωνή που λέει «είμαι» και δεν ζητά την άδεια κανενός.
Μια γυναίκα είναι κι εκείνη που μαγειρεύει σιωπηλά και δεν μιλά ποτέ για τα όνειρά της. Ή για τον πόνο της. Που της γνέφει η ζωή, μα κάνει πως φοβάται μην της καεί το φαγητό και δεν κοιτά προς τα εκεί. Είναι κι εκείνη που γελάει δυνατά με έντονο κραγιόν και δεν αφήνει κανέναν να την πληγώσει πια. Και σε αυτό το «πια» είναι όλη η πεμπτουσία της ύπαρξης της. Είναι η κόρη, η μάνα, η θεία, η τρανς, η χήρα, η μετανάστρια, η εργάτρια, η ερωτευμένη, η μόνη. Είναι αυτή που χάνει, και συνεχίζει. Είναι αυτή που κερδίζει και πάντα θα θέλει το περισσότερο. Αυτή που δεν ακούγεται, και όμως υπάρχει. Αυτή που την αρνήθηκαν, αλλά δεν αρνήθηκε ποτέ τον εαυτό της.
Κάθε φορά που κάποιος ρωτάει «τι είναι τελικά γυναίκα;», απαντώ — όχι με θεωρία, αλλά με την ύπαρξη μου: Είναι αυτή που επιμένει να είναι. Παρ’ όλα. Παρ’ όλους. Παρ’ όλα τα «όχι».
Σήμερα, το ερώτημα «τι είναι γυναίκα;» ακούγεται ξανά — όχι για να καταλάβουμε κάτι βαθύτερο, αλλά για να χαράξουμε και πάλι όρια. Μερικοί το φωνάζουν επιθετικά, με σκοπό τον αποκλεισμό: «Μια γυναίκα γεννιέται, δεν γίνεται». Λες και η εμπειρία της γυναίκας είναι μια βιολογική μονοκαλλιέργεια, και όχι ένας κόσμος από τραύματα, επιθυμίες, σιωπές και υπερβάσεις. Άλλοι πάλι, σιωπούν – αλλά συμφωνούν σιωπηλά, όταν τρανς γυναίκες αποκλείονται από φεμινιστικούς χώρους, όταν η «αποδοχή» γίνεται υπό όρους, όταν ο αγώνας για ισότητα δεν μας χωράει όλες.
Και κάπου εκεί, ξαναβρίσκω το ερώτημα: Όχι το «τι είναι γυναίκα;», αλλά, «ποιων η γυναικεία εμπειρία είναι αρκετά “γνήσια” για να αναγνωριστεί;». Δεν ήμασταν ποτέ ίδιες.
Δεν μεγαλώσαμε με τα ίδια σώματα, τα ίδια δικαιώματα, τις ίδιες λέξεις να ψιθυρίζουν ή να ουρλιάζουν στο αυτί μας. Άλλες γίναμε γυναίκες με χαρά, άλλες με σιωπή,άλλες με αίμα και απόρριψη. Και άλλες με απόφαση. Αλλά όλες ξέρουμε πώς είναι να μην σε πιστεύουν. Να μην σε ακούν. Να σε κοιτούν λες και είσαι λιγότερο γυναίκα ή περισσότερο από όσο σου αξίζει. Λες και είσαι λάθος.
Και ίσως γι’ αυτό να χρειαζόμαστε σήμερα περισσότερο από ποτέ μια φράση που να μας κρατά μαζί: Η καθεμία μας είναι γυναίκα με τον τρόπο της — και κάθε τρόπος είναι μια αλήθεια που αξίζει να υπάρχει. Δεν μας χωρίζουν οι ορισμοί. Μας χωρίζει η σκληρότητα. Και θα μπορούσαμε να την σταματήσουμε — πρώτα μεταξύ μας.
Υπάρχουν γυναίκες που με αρνούνται. Που μου αφαιρούν τη λέξη «γυναίκα» με τον πιο βίαιο τρόπο: ήσυχα, θεωρητικά, δημόσια. Πότε υποδόρια πότε τεχνηέντως «αδικημένες». Δεν με γνωρίζουν — αλλά ξέρουν ότι δεν είμαι “αρκετή”. Δεν με άγγιξαν ποτέ — αλλά έχουν άποψη για το σώμα μου, την ταυτότητά μου, την εμπειρία μου.
Δεν με ενοχλεί η διαφωνία. Με ενοχλεί η αφαίρεση. Το να με κοιτούν και να βλέπουν αυτό που τις εξυπηρετεί. Το να δηλώνουν «φεμινίστριες» ενώ αναπαράγουν τον πιο σκληρό αποκλεισμό — αυτόν που έρχεται με ηθικό πανικό και βλέμμα μπαγιάτικης τσιπούρας καθώς έχουν γνώση πως όλα αυτά που ισχυρίζονται είναι ένας αθέμιτος τρόπος για να εδραιώσουν την εξάρτηση τους από τον «εχθρό». Τον άντρα.
Όχι, δεν τις θεωρώ «αδελφές». Δεν είναι δικές μου. Μπορεί να φορούν το όνομα της ισότητας — αλλά ξέχασαν τι σημαίνει να σου την αρνούνται. Και εγώ, θα συνεχίσω να υπάρχω. Όχι, για να τις πείσω. Αλλά για να δείξω ότι δεν χρειάζεται η αποδοχή τους για να είμαι αληθινή.
Δεν ξέρω αν θα καταφέρουμε ποτέ να ορίσουμε τι είναι «γυναίκα», χωρίς να αποκλείσουμε καμία. Αυτό που ξέρω, είναι πως κάθε φορά που μια γυναίκα λέει: «είμαι», αξίζει να την ακούμε. Όχι γιατί συμφωνούμε. Όχι γιατί μας μοιάζει. Αλλά γιατί το να είσαι γυναίκα δεν είναι κάτι που κατακτάς μονάχα μία φορά. Είναι κάτι που το υπερασπίζεσαι κάθε μέρα — συχνά μόνη, σπάνια με θόρυβο, πάντα με κόπο.
Κι αυτό, για μένα, φτάνει. Φτάνει για να το πω φωναχτά. Γυναίκα είναι εκείνη που υπάρχει — και επιμένει. Που ξέρει πως είναι άσκοπο να είναι δικό σου ένα σώμα και να μην μπορείς να το χρησιμοποιείς όπως θέλεις. Γιατί είναι δικό σου…
Ηλέκτρα Ρώμη Δόχτση
Είναι το 2026 μια καλή χρονιά για την ισότητα των φύλων; Είναι ένα εύλογο ερώτημα δεδομένων των διεθνών εξελίξεων που αναμφίβολα επηρεάζει και εμάς. Σαν πρώτη αντίδραση, σκεφτόμαστε κατευθείαν ότι μάλλον τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά. Ας δούμε τι γίνεται στις ΗΠΑ και τον αυταρχικό πρόεδρο Τραμπ: Τα δικαιώματα των τρανς ατόμων πηγαίνουν πίσω γιατί γινόμαστε αποδιοπομπαίοι τράγοι και η καταστολή είναι βίαιη, μέχρι και θανατηφόρα. Όμως, η Αμερική δεν είναι όλος ο κόσμος. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να μας νοιάζουν αυτά που γίνονται στην άλλη μεριά του Ατλαντικού, αλλά φαίνεται πως στη δική μας μεριά τα πράγματα πηγαίνουν αρκετά καλύτερα.
Στρέφοντας την προσοχή μας στη Ευρώπη βλέπουμε ότι πρώτα από όλα το μεγαλύτερο όργανο της ηπείρου, η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου έκανε σαφές πως οι τρανς γυναίκες είναι γυναίκες. Μπορεί τα ελληνικά κόμματα να ήταν όπως συνήθως απογοητευτικά, αλλά εδώ φαίνεται πως σε ζητήματα ισότητας των φύλων η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κάνει εκπτώσεις. Επίσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο είχαμε την κίνηση πολιτών My Voice, My Choice που μάζεψε περισσότερο από ένα εκατομμύριο υπογραφές πολιτών από κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξασφαλίσει το δικαίωμα στην άμβλωση σε όλα τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή πρόσφατα έδωσε μια αρκετά ενθαρρυντική απάντηση (που φυσικά μπορεί να βελτιωθεί) όπου θα υπάρχει ένα πανευρωπαϊκό ταμείο που θα βοηθά όποιο άτομο χρειάζεται πρόσβαση σε άμβλωση. Ένα παράδειγμα όμως από το οποίο μπορούμε να πάρουμε παράδειγμα είναι η Ισπανία.
Στην Ισπανία έρχεται συνταγματική αναθεώρηση, όπως και στην Ελλάδα, δηλαδή γίνεται αλλαγή στον θεμελιώδη νόμο του κράτους. Ο Ισπανός πρωθυπουργός έφερε στη συζήτηση να συμπεριληφθεί το δικαίωμα στην άμβλωση εντός του Ισπανικού συντάγματος (όπως στη Γαλλία). Αυτό σημαίνει ότι κανένα αδαές και πολιτικά επικίνδυνο άτομο δεν θα μπορεί να παίζει με βασικές ατομικές ελευθερίες όποτε του «έρχεται». Εδώ είναι που και εμείς, μιας και η ελληνική συνταγματική αναθεώρηση έρχεται, πρέπει να διεκδικήσουμε όλα αυτά τα δικαιώματα να κατοχυρωθούν συνταγματικά, είτε μιλάμε για φύλο, είτε σεξουαλικό προσανατολισμό, είτε για πρόσβαση στην άμβλωση· ώστε να λέμε με σιγουριά ότι αυτό και τα επόμενα χρόνια θα είναι καλές χρονιές για την ισότητα.
Άννα Κωνσταντινίδη Απέργη
Η 8η Μαρτίου, είναι μια ημέρα ιστορικής μνήμης, πολιτικής ευθύνης, αλλά και νομικής εγρήγορσης. Είναι μία ημέρα που αποδίδουμε φόρο τιμής στους αγώνες για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων του φεμινιστικού κινήματος, της άρσης των έμφυλων διακρίσεων και μας υπενθυμίζει ότι η ισότητα δεν αποτελεί μία αφηρημένη αξία, αλλά δεσμευτική αρχή του κράτους δικαίου. Ακριβώς γι’ αυτό, η Ημέρα της Γυναίκας, αφορά άμεσα και τα τρανς πρόσωπα, καθώς οι διακρίσεις που υφίστανται, έχουν σαφή έμφυλη καταγωγή, εδράζονται σε έμφυλα στερεότυπα, στην κανονιστική επιβολή ρόλων και στην κοινωνική τιμωρία κάθε απόκλισης από αυτούς.
Αν ανατρέξουμε στο παρελθόν, στους πρώτους ακόμη αγώνες του φεμινιστικού κινήματος, θα διαπιστώσουμε ότι δύο ήταν τα κυρίαρχα αιτήματα: Ισότητα και Συμπερίληψη. Όχι διακρίσεις. Όχι αποκλεισμοί. Όχι ιεραρχήσεις αξιοπρέπειας. Πάνω σε αυτά τα θεμέλια οικοδομήθηκε ένα κίνημα που διεκδίκησε πολιτικά, κοινωνικά και εργασιακά δικαιώματα για τις γυναίκες, αμφισβητώντας την πατριαρχική οργάνωση της εξουσίας. Ακριβώς επάνω σε αυτά τα ίδια θεμέλια είναι χτισμένοι και οι αγώνες του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος. Από τις σημαντικότερες διεκδικήσεις του, είναι η ισότητα των φύλων (όλων των φύλων), διότι οι διακρίσεις, οι αποκλεισμοί και η βία που υφίσταται μεγάλο μέρος της κοινότητας έχουν έμφυλη αφετηρία.
Ο αγώνας αυτός διεξάγεται με απόλυτο σεβασμό προς το φεμινιστικό κίνημα, τις ιστορικές του κατακτήσεις και τις μάχες που διαχρονικά δίνει. Η προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών δεν αποτελεί διαπραγματεύσιμο μέγεθος και δεν πρέπει να διακινδυνεύσει ούτε ένας κόκκος από τα κεκτημένα τους. Το ίδιο, όμως, ισχύει και για τα ήδη κατοχυρωμένα δικαιώματα σε ζητήματα έκφρασης, ταυτότητας και χαρακτηριστικών φύλου. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, ευτυχώς, ποτέ δε λειτουργούσαν, ούτε και λειτουργούν με λογική συγκοινωνούντων δοχείων, δηλαδή δεν ενισχύονται αφαιρώντας δικαιώματα άλλων.
Κι όμως, στον δημόσιο διάλογο μια μερίδα φεμινιστριών, υιοθετούν ακροδεξιό, τραμπικό λόγο, άκρως τρανσφοβικό, αμφισβητώντας την ταυτοτική υπόσταση των τρανς προσώπων. Η επιχειρηματολογία αυτή παρουσιάζεται ως υπεράσπιση των «πραγματικών» δικαιωμάτων των γυναικών. Στην πραγματικότητα, όμως, εισάγει μια επικίνδυνη ερμηνευτική συρρίκνωση της αρχής της ισότητας. Διότι όταν η ισότητα καθίσταται επιλεκτική, παύει να είναι ισότητα και μετατρέπεται σε προνόμιο.
Η ιστορία μας διδάσκει ότι κάθε δικαίωμα που αποσυνδέεται από την καθολικότητά του αποδυναμώνεται. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ενιαία και αδιαίρετα. Δεν μπορούν να ιδωθούν μονοδιάστατα, χωρίς διαθεματικότητα και χωρίς επίγνωση των πολλαπλών μορφών καταπίεσης που διασταυρώνονται. Όσο μιλούμε για δικαιώματα χωρίς συμπερίληψη, τόσο κλονίζουμε τα ίδια τους τα θεμέλια. Διότι η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν ανέχεται εξαιρέσεις.
Η 8η Μάρτη, οφείλει να παραμείνει ημέρα καθολικής αναφοράς στην έμφυλη δικαιοσύνη. Τα τρανς πρόσωπα βιώνουν σεξισμό, αποκλεισμό από την εργασία, κοινωνικό στιγματισμό και αυξημένο κίνδυνο βίας. Η εμπειρία τους δεν βρίσκεται εκτός του έμφυλου ζητήματος, αλλά στον πυρήνα του.
Πράγματι, είναι πολύ ωραίες λέξεις η «συμπερίληψη» και η «ισότητα», είναι, όμως, κενές αν δεν τους δώσουμε περιεχόμενο, σάρκα και οστά. Το ίδιο ισχύει και για την «αλληλεγγύη», την «αλληλοϋποστήριξη» και τη «συνεργασία». Δεν αρκεί να αναγράφονται σε ψηφίσματα ή να εκφωνούνται σε επετειακούς λόγους. Οφείλουν να αποδεικνύονται στην πράξη και κυρίως όταν η πράξη απαιτεί να σταθούμε δίπλα σε όσα άτομα υφίστανται τον πιο σκληρό αποκλεισμό.
Εάν λοιπόν πράγματι θέλουμε να τιμούμε το νόημα της 8ης Μαρτίου, οφείλουμε να υπερασπιζόμαστε μια ισότητα χωρίς αστερίσκους και μια συμπερίληψη χωρίς εξαιρέσεις. Μόνον έτσι το φεμινιστικό αίτημα διατηρεί τη ριζοσπαστική του δύναμη και μόνο έτσι τα ανθρώπινα δικαιώματα παραμένουν ζωντανά, αδιαίρετα και ουσιαστικά!
Βανέσα Βενέτη – Κοττίκα
Τα ελάχιστα δικαιώματα των τρανς ατόμων ήταν στο στόχαστρο πάντα, αλλά δυστυχώς το τελευταίο διάστημα το κακό έχει παραγίνει.
Πάντα υπήρχαν τρανσφοβικές απόψεις και συμπεριφορές, ποιος θα ξεχάσει άλλωστε το τι λεγόταν και δημοσίως το 2017 με αφορμή τη ψήφιση του νόμου 4491/2017 για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου;
Θυμίζω στα γρήγορα τη γενική εντύπωση ότι «θέλαμε να κάνουμε τα νέα παιδιά τρανς», ενώ ακόμη και ο τότε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης και σημερινός πρωθυπουργός, δεν δίστασε να μιλήσει από το βήμα της βουλής για εξωγήινους στη προσπάθεια του να φανούν τα τρανς άτομα ως ψυχικά ασθενή.
Από την εκλογή του Trump αυτή η συζήτηση για τα τρανς άτομα και τα δικαιώματα μας, έχει φουντώσει δυστυχώς και τα κεκτημένα δικαιώματα των τρανς ατόμων στις Η.Π.Α χάνονται συνεχώς.
Στη χώρα μας η οποία ευτυχώς ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα ελάχιστα δικαιώματα των τρανς ανθρώπων, δεν αμφισβητούνται σε θεσμικό επίπεδο.
Ευτυχώς γιατί δεν τολμώ να σκεφτώ καν τι θα συνέβαινε αν δεν είμαστε κράτος – μέλος της Ε.Ε, αφού κανείς δεν ξεχνά τη δήλωση του πρωθυπουργού για την ύπαρξη δύο μόνο φύλων, ενώ στον αντίποδα το Ευρωκοινοβούλιο πολύ πρόσφατα, σε έκθεση του που εγκρίθηκε στις 12 Φεβρουαρίου του 2026 δίνει έμφαση πλήρους αναγνώρισης των τρανς γυναικών ως γυναικών χωρίς καμία αμφισβήτηση, μια δίχως άλλο απόφαση – σταθμός.
Αν και όπως με θλιβερό τρόπο διαπιστώσαμε σχετικά πρόσφατα κατά τη διεξαγωγή του αντιρατσιστικού φεστιβάλ, ορισμένες φεμινίστριες του ξεπερασμένου δεύτερου φεμινιστικού κύματος, δεν θεωρούν τις τρανς γυναίκες ως γυναίκες, η πραγματικότητα δείχνει καθημερινά πόσο λάθος κάνουν.
Οι τρανς γυναίκες, όπως κάθε γυναίκα του σήμερα, αντιμετωπίζουμε καθημερινά τουλάχιστον τις ίδιες προκλήσεις, τις ίδιες δυσκολίες και φυσικά την ίδια (και κάποιες φορές ακόμη μεγαλύτερη) καταπίεση από τη πατριαρχία.
Θα υποστούμε τον ίδιο σεξισμό στον δρόμο, τις ίδιες ανισότητες στους χώρους εργασίας, στην οικογένεια, στη κοινωνία, παντού κι αυτό είναι το «καλό» σενάριο το οποίο προϋποθέτει το να μη σε «καταλάβουν» ότι είσαι τρανς γυναίκα, γιατί αν «φαίνεσαι», τότε τα πράγματα γίνονται αμέσως πολύ χειρότερα, λες και αν είσαι τρανς (είτε φαίνεσαι, είτε όχι), είναι κάτι κακό.
Είναι πυρηνικό το πρόβλημα γιατί όσο κι αν δεν περνά από το μυαλό πολλών ανθρώπων εκεί έξω, οι τρανς γυναίκες σε μια σεξιστική – πατριαρχική κοινωνία έχουμε να αντιμετωπίσουμε καθημερινά μια διπλή ευαλωτότητα και εκείνη της γυναίκας, αλλά και εκείνη της τρανς.
Είναι πολύ σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε λοιπόν και το ότι το να είναι ένα άτομο τρανς, δεν είναι προϊόν κάποιας επιλογής, αλλά μια κατάσταση με την οποία έχουμε γεννηθεί, ειλικρινά μιλώντας, δεν θα έβρισκα κανέναν απολύτως λόγο να απαρνηθώ μια πολύ πιο εύκολη ζωή, να αντιμετωπίσω τόση βία, τόσους αποκλεισμούς ( κάθε είδους, επαγγελματικούς, οικογενειακούς, κοινωνικούς, θυμίζω και θα το λέω πάντα ότι μου στέρησαν το παιδί μου για έξι ολόκληρα χρόνια χωρίς να έχω κάνει τίποτα κακό, απλά γιατί είμαι τρανς γυναίκα) και τόσο σεξισμό αν δεν ένιωθα βαθιά μέσα μου, στον πυρήνα της ύπαρξης μου, ότι είμαι γυναίκα.
Γιαυτό πολλές φορές , ειδικά τον τελευταίο καιρό αφού έγινε και η χειρουργική επιβεβαίωση του φύλου μου, όταν μου λένε πως έγινα αυτό που ήθελα, τους διορθώνω και λέω πάντα ότι δεν το ήθελα, απλά έγινα αυτό που πάντα ήμουν.
Κλείνοντας θα ήθελα να πω σε όλες και όλους εκείνους οι οποίοι κατά καιρούς κρίνουν με αρνητικό τρόπο τις τρανς γυναίκες, ότι ας δοκίμαζαν έστω και για μια μέρα να «μπουν στα παπούτσια μας», να ζήσουν έστω και για μία ήμερα όλα όσα ζούμε εμείς σε ολόκληρη τη ζωή μας και τότε θα καταλάβαιναν ότι δεν είναι επιλογή το να είσαι τρανς γυναίκα, δεν θα μπορούσε να είναι επιλογή το να βγαίνεις από το σπίτι σου κάθε μέρα λες και πηγαίνεις στον πόλεμο, με την ανασφάλεια σχετικά με το ποιος θα σε κακοποιήσει είτε σωματικά, είτε λεκτικά, είτε ψυχικά.
Για όλους αυτούς τους λόγους και για το γεγονός ότι σε εμάς τις τρανς γυναίκες δεν μας χαρίστηκε απολύτως τίποτα και γιατί για αυτή τη θηλυκότητα μας ματώσαμε, ματώνουμε καθημερινά και θα ματώνουμε σε όλη μας τη ζωή, χωρίς ίχνος ανταγωνισμού ως προς τις αδερφές μας cisgender γυναίκες, θα πω ότι οι τρανς γυναίκες είμαστε δύο φορές γυναίκες και ότι δεν νοείται φεμινισμός χωρίς να είναι συμπεριληπτικός, η πατριαρχία, ο κοινός μας καταπιεστής, δεν «βλέπει» βιολογικά φύλα, ότι δεν είναι αρσενικό είναι για τη πατριαρχία υποδεέστερο.
Ζήτω η 8η Μάρτη, ζήτω οι κάθε λογής γυναίκες και οι φεμινιστικοί αγώνες.
Κάθριν Ράιλι
Για πολλές γυναίκες, η 8η Μαρτίου είναι μια ημέρα υπενθύμισης αγώνων που δόθηκαν και δικαιωμάτων που κατακτήθηκαν. Για εμένα, ως τρανς γυναίκα, είναι κάτι παραπάνω. Είναι μια ημέρα που φέρνει στην επιφάνεια το ερώτημα του ποια σώματα και ποιες ζωές αναγνωρίζονται, ακούγονται και χωρούν στον δημόσιο λόγο.
Το τελευταίο διάστημα, η τρανσφοβία δεν είναι απλώς παρούσα. Είναι έντονη και συχνά επιθετική. Εκφράζεται μέσα από πολιτικές δηλώσεις, μέσα από δημοσιεύματα που απογυμνώνουν την ανθρώπινη εμπειρία από την αξιοπρέπειά της, αλλά και μέσα από καθημερινές συμπεριφορές. Βλέμματα, ψιθύρους, «αστεία», αποκλεισμούς. Δεν είναι κάτι αφηρημένο. Επηρεάζει άμεσα το αν μια τρανς γυναίκα θα νιώσει ασφαλής στον δρόμο, στη δουλειά της, στο σχολείο, στο ίδιο της το σώμα.
Η 8η Μαρτίου, όμως, δεν είναι για μένα μια μέρα θυματοποίησης. Είναι μια ημέρα υπενθύμισης ότι η γυναικεία ταυτότητα δεν είναι ενιαία ούτε μονοδιάστατη. Οι γυναίκες δεν ζούμε όλες την ίδια εμπειρία και δεν αντιμετωπίζουμε τις ίδιες απειλές. Όταν μιλάμε για τα δικαιώματα των γυναικών, οφείλουμε να μιλάμε και για τις τρανς γυναίκες. Όχι ως υποσημείωση, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος αυτού του αγώνα.
Ως εκπαιδευτικός, γνωρίζω καλά τη δύναμη της ορατότητας. Το να υπάρχεις ανοιχτά, να μιλάς με ειλικρίνεια, να διεκδικείς χώρο χωρίς να απολογείσαι, είναι από μόνο του μια πράξη αντίστασης. Κάθε φορά που μια τρανς γυναίκα αρθρώνει τη φωνή της, αμφισβητεί την αφήγηση που μας θέλει αόρατες, επικίνδυνες ή υπερβολικές. Δεν είμαστε τίποτα από αυτά. Είμαστε γυναίκες που ζούμε, εργαζόμαστε, αγαπάμε, κουραζόμαστε και ονειρευόμαστε, όπως όλες.
Η τρανσφοβία δεν πλήττει μόνο τις τρανς γυναίκες. Δηλητηριάζει συνολικά τον δημόσιο διάλογο, ενισχύει τον φόβο και νομιμοποιεί τη βία. Κάθε φορά που αμφισβητείται το δικαίωμά μας να υπάρχουμε, ανοίγει ο δρόμος για τον αποκλεισμό και άλλων σωμάτων, άλλων ταυτοτήτων, άλλων ζωών.
Γι’ αυτό η 8η Μαρτίου έχει για μένα νόημα μόνο όταν είναι συμπεριληπτική. Όταν χωρά όλες τις γυναίκες. Όταν δεν σιωπά μπροστά στη στοχοποίηση. Όταν θυμάται ότι η ισότητα δεν είναι δεδομένη, αλλά κάτι που κατακτιέται ξανά και ξανά.
Η παρουσία μας είναι πολιτική. Η φωνή μας είναι αναγκαία. Και η Ημέρα της Γυναίκας μάς αφορά όλες.
Ελένη Λιάλη
Η Ημέρα της Γυναίκας για μένα δεν ήταν πάντα κάτι απλό. Υπήρχε μια περίοδος που δεν ήξερα αν με χωράει. Αν «μετράω». Αν πρέπει να αποδείξω κάτι για να σταθώ μέσα σε αυτή τη λέξη: γυναίκα.
Μεγάλωσα σε μια κοινωνία που πριν δει την Ελένη, έβλεπε το «τρανς». Και αυτό καμιά φορά κουράζει. Γιατί εγώ δεν ξυπνάω το πρωί σκεπτόμενη ότι είμαι ένα κοινωνικό ζήτημα. Ξυπνάω, πηγαίνω στη δουλειά μου, αγχώνομαι για τα ίδια πράγματα που αγχώνεται κάθε γυναίκα.
Σήμερα δουλεύω ως μοντέλο, έχω κάνει μεγάλες δουλειές στην Ελλάδα, έχω σταθεί σε χώρους που κάποτε δεν υπήρχε καμία τρανς παρουσία. Και ναι, το λέω με περηφάνια. Όχι από έπαρση. Αλλά γιατί ξέρω ότι για πολλά νέα τρανς κορίτσια, το να βλέπουν μια τρανς γυναίκα να τα καταφέρνει, αλλάζει κάτι μέσα τους. Τους δίνει λίγο φως.
Δεν λέω ότι εκπροσωπώ όλες τις τρανς γυναίκες. Καμία δεν μπορεί. Αλλά ξέρω ότι είμαι ορατή. Και η ορατότητα έχει δύναμη.
Ταυτόχρονα, ζούμε σε μια περίοδο που δεν είναι εύκολη. Βλέπουμε παγκόσμια πολιτικές καταστάσεις όπως με την εκλογή του Τραμπ που δίνουν χώρο σε λόγο που μας στοχοποιεί. Και όταν άνθρωποι σε θέσεις εξουσίας αμφισβητούν τα δικαιώματά σου, δεν είναι απλώς «πολιτική». Σε αγγίζει προσωπικά. Σε κάνει να θυμάσαι ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο.
Αλλά ξέρεις κάτι; Η μεγαλύτερη αντίδραση για μένα δεν είναι οι φωνές. Είναι το να συνεχίζω. Να δουλεύω. Να αγαπάω. Να υπάρχω χωρίς να ζητάω συγγνώμη. Το να λέω “είμαι γυναίκα” και να μην αφήνω κανέναν να το μικρύνει.
Η Ημέρα της Γυναίκας, αν είναι αληθινή, πρέπει να μας χωράει όλες. Χωρίς αστερίσκους. Χωρίς προϋποθέσεις. Γιατί οι γυναίκες δεν παλεύουν τόσα χρόνια για να αποκλείουν άλλες γυναίκες.
Εγώ σήμερα νιώθω ότι ανήκω. Και αυτό δεν μου το χάρισε κανείς. Το κέρδισα με δύναμη, με επιμονή και με πολλή αγάπη για τον εαυτό μου.
Και θέλω κάθε τρανς κορίτσι που διαβάζει αυτό το κείμενο να ξέρει κάτι απλό: Χωράς. Είσαι αρκετή. Και δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα σε κανέναν.
Καίτη Γραμμά
Παγκόσμια μέρα της γυναίκας και για μια ακόμα χρονιά δυστυχώς έχουμε αποτύχει ως κοινωνία να γιορτάσουμε αυτήν την ημέρα χαράς, αλλά και αγώνα με ομοψυχία και συλλογικά.
Για μια ακόμη φορά υπάρχουν φωνές που έχουν βγάλει έξω τα «γυναικόμετρα» και υπολογίζουν ποιος έχει δικαίωμα πρόσβασης σ΄αυτήν την ημέρα και ποιος όχι. Ποιος διαθέτει το προνόμιο της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας του και του αυτοπροσδιορισμού τους ως γυναίκα και ποιος όχι. Λες και το να είσαι γυναίκα είναι μια πίτα με συγκεκριμένο αριθμό κομματιών που αν φάω εγώ πολύ δεν θα περισσέψει αρκετή για εσένα.
Επειδή, όμως, όπως προείπα η ημέρα αυτή δεν είναι μόνο χαράς και γιορτής, αλλά είναι και μέρα μνήμης και αγώνα. Ήμερα μνήμης για να θυμόμαστε τους αγώνες και τις διεκδικήσεις που προέβαλαν οι γυναίκες ανά τους αιώνες διαχρονικά μέσα στις πατριαρχικές κοινωνίες. Τους αγώνες προς την ελευθερία τους για να απαλλαχθούν από κάποιον καταπιεστή, είτε αυτός είναι ο άντρας τους, είτε ο πατέρας τους, είτε ο εργοδότης τους, είτε η πολιτεία που τους στερεί τα δικαιώματα τους, είτε γενικώς όλη η κοινωνία.
Όπως, λοιπόν, οι cis γυναίκες αγωνίστηκαν και αγωνίζονται ακόμα μέχρι σήμερα για την ανεξαρτησία τους από την πατριαρχική κοινωνία, ακριβώς με την ίδια ένταση αγωνιζόμαστε και όλες οι τρανς γυναίκες -εκτός από την ανατροπή της πατριαρχίας- και για την απελευθέρωση μας από τη διάχυτη τρανσφοβία που έχει ριζώσει τόσο βαθιά μέσα μας, ώστε να μην μπορεί να γίνεται καν συνειδητά αντιληπτή πλέον.
Αγωνιστήκαμε και αγωνιζόμαστε ακόμα για βασικά πράγματα που όποιος βρίσκεται στο φάσμα της ετεροκανονικότητας τα θεωρεί δεδομένα στην ζωή του. Για το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του σώματος μας, για το δικαίωμα της νομικής αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου, για το δικαίωμα στην εργασία , για το δικαίωμα της κοινωνικής αποδοχής μας ως φυσιολογικής ταυτότητας, για την πλήρη αποψυχιατρικοποίηση της τρανς κατάστασης, για την ορατότητα των τρανς ατόμων, και γενικώς για το δικαίωμα μας στην ίδια την ύπαρξη.
Συνεπώς, κόντρα στις φωνές της μισαλλοδοξίας και της κοινωνικής απομόνωσης η ημέρα αυτή ανήκει σε όλες τις γυναίκες που αγωνίζονται. Σ’ όλες εμάς που παλεύουμε να ξαναγράψουμε τους κανόνες της κοινωνίας μας, μιας νέας κοινωνίας που κανείς δεν θα ζει στο περιθώριο, που κανείς δεν θα λαμβάνει περισσότερα προνόμια και υπερεξουσίες εις βάρος του άλλου, που όλοι μαζί ενωμένοι θα ανατρέψουμε τα κακώς κείμενα του σεξισμού, της πατριαρχίας, της ομοφοβίας, της τρανσφοβίας και του ρατισμού που μας δηλητηριάζουν. Μια κοινωνία όπου αργά ή γρήγορα, το φως θα νικήσει το σκοτάδι!
Kassandra El Najjar
Το να είσαι μία τρανς γυναίκα δεν είναι επιλογή. Η επιλογή έρχεται στο πώς θες να κατευθύνεις τη ζωή σου, επιτρέποντας την αλήθεια σου να βγαίνει στο φως ή όχι, σ’ έναν τέτοιο, μάλιστα, κόσμο, όπου ο φόβος κυριαρχεί.
Κάθε γυναίκα από εμάς έχει το δικαίωμα να εκφραστεί όπως θέλει και όπως νιώθει. Εγώ μπορώ να μιλήσω μόνο για τον εαυτό μου, σαν ένα παράδειγμα με μια πιο σύγχρονη ματιά στα πράγματα, ίσως. Είμαστε διαφορετικές. Και οι εποχές αλλάζουν. Όπως και οι ανάγκες μας άλλωστε. Προσωπικά, δεν θα θέλω να μπαίνω στον κόπο να κρύβω την ταυτότητα μου ως τρανς γυναίκα, διότι αυτό δημιουργεί μεγάλη πίεση. Επίσης, δεν μπορώ να ακυρώσω ή να ξεχάσω όλο τον αγώνα που έχει γίνει, ώστε να είμαι αυτή που είμαι, αυτή τη στιγμή.
Φυσικά και καταλαβαίνω απόλυτα την ανάγκη που έχουμε να «περνάμε» στον κόσμο ως γυναίκες, αυτό που λέμε «passing». Κάτι που μερικές από εμάς, ίσως, να μην είναι τόσο τυχερές με αυτό το κομμάτι και κάνουν παραπάνω κόπο να το καταφέρουν . Και πολλές φορές είναι ξεκάθαρα θέμα επιβίωσης. Αυτό δημιουργεί ακόμα μεγαλύτερη πίεση. Δυστυχώς όμως, πολλές από αυτές τις πιέσεις δεν είναι καν ακριβώς δικές μας ανάγκες. Είναι ξεκάθαρα κοινωνικά στερεότυπα για το πώς μπορεί να είναι μια γυναίκα. Το καλό σε όλο αυτό είναι ότι όταν μπαίνουμε σε αυτή τη διαδικασία, «πολλές από μας» είμαστε συνειδητά γυναίκες.
Γιατί όλο αυτό το βίωμα αποτελεί μια επίγνωση του εαυτού μας και μία θηλυκότητα που επιβάλλεται. Μία διαδικασία που δεν χρειάζεται, συνήθως, να περάσουν οι cis γυναίκες (χωρίς να θέλω να κάνω καμία σύγκριση). Γιατί κι αυτή είναι μια άλλη μεγάλη παγίδα που μπαίνουμε πολλές από μας. Και δεν βοηθάει πουθενά. Είμαστε τρανς γυναίκες και είμαστε γυναίκαρες. Η εμπειρία της κάθε μίας μας εμπεριέχει τόσα πολλά πράγματα και βιώματα που δεν χρειάζεται να μπαίνουμε σε συγκρίσεις. Γιατί κάθε μία μας φέρνει τη μοναδικότητα της. Ας αποδεχόμαστε τις εαυτές μας. Χωρίς να είμαστε θύματα πια και χωρίς να χρειάζεται συνέχεια να αποδεικνύουμε ποιές είμαστε. Είμαστε τρανς γυναίκες. Υπάρχουμε. Υπήραμε και θα συνεχίσουμε να υπάρχουμε. Με όλες μας τις μορφές και όλες μας τις ποιότητες που φέρνουμε στον κόσμο.
Καιρός είναι, θεωρώ, να είμαστε όλο και πιο ενεργές στην κοινωνία, όλο πιο δημιουργικές. Η ορατότητα από μόνη της δεν κάνει τίποτα, αν δεν ακουστεί η φωνή μας σε όλα τα πλαίσια. Δεν μας κάνουν χάρη όταν μας καλούν και μας θέλουν στις δουλειές τους. Θέλουμε και πρέπει να αγωνιζόμαστε για ίση αντιμετώπιση. Και ίσα δικαιώματα. Ας δώσουμε οι ίδιες ένα τέλος στην εργαλειοποίηση που υπάρχει τελευταία στο όνομα της συμπερίληψης.
Ζούμε σε ένας κόσμος που οι πόλεμοι και τα εγκλήματα εξαπλώνονται γύρω μας ασταμάτητα. Το ξέρω. Όμως η αποδοχή του εαυτού και η αναγνώριση της ταυτότητας μας παραμένει προτεραιότητα και όχι κάτι δευτερεύον. Και ας είμαστε εμείς αυτό το παράδειγμα και αυτή η αλλαγή που θέλουμε να δούμε στον κόσμο.
