Στο νέο του έργο, ο Μάνος Τζωράκης καταπιάνεται με τη μνήμη, την οικογένεια και την κουήρ εμπειρία. Με εργαλείο την εξομολόγηση και τη μυθοπλασία, το Smalltown Boy χαρτογραφεί την πορεία ενός άνδρα που κουβαλά όλες τις ηλικίες και όλες τις πληγές του, από την κρητική επαρχία μέχρι την ενηλικίωση και την αυτογνωσία.
Το έργο συνομιλεί με το εμβληματικό τραγούδι Smalltown Boy, αλλά μεταφέρεται πλήρως στην ελληνική πραγματικότητα, ψηλαφώντας ιστορικά τραύματα, οικογενειακές σιωπές και τις πολλαπλές διαπραγματεύσεις της ελευθερίας. Τη θεατρική ματιά του κειμένου συμπληρώνει η σκηνοθεσία του Μιχάλη Κοιλάκου και η ευαίσθητη, απαιτητική ερμηνεία του Εμμανουήλ Κοντού, ο οποίος επωμίζεται έναν ρόλο που εκτείνεται σε χρόνους, ηλικίες και ετερόκλητες ψυχικές αποχρώσεις.
Με αφορμή την παράσταση, μιλήσαμε με τον Μάνο Τζωράκη και τον Εμμανουήλ Κοντό για τη διαδικασία της γραφής, τη σκηνική πρόκληση ενός πολυεπίπεδου μονολόγου, τη θέση της κουήρ εμπειρίας στη σύγχρονη ελληνική δραματουργία και τον τρόπο που ένα μικρό αγόρι από μια κρητική κωμόπολη μπορεί να βρει τη δική του φωνή.
Μάνος Τζωράκης(συγγραφέας)
Ξεκινώντας, θα ήθελα να μάθω την «ιστορία» αυτού του έργου. Πώς και γιατί πήρες την απόφαση να το γράψεις;
Το έργο ξεκίνησε ως σελίδες ημερολογίου, ένα θεραπευτικό ξανακοίταγμα κάποιων αναμνήσεων-όπως τις είχα ζήσει, όπως τις αναθεώρησα με τον χρόνο. Στη συνέχεια προστέθηκε η μυθοπλασία και προέκυψε μια ενδιάμεση αλήθεια, ανάμεσα στο βίωμα και την επινόηση. Με παίδεψε πολύ η συγγραφή του, γιατί ο ήρωας εμφανιζόταν σε σχάση: σε τρεις διαφορετικές ηλικίες, αλλά και ως πατέρας και ως παππούς. Σταδιακά κατάλαβα ότι δεν πρόκειται για διαφορετικές ανδρικές μορφές, αλλά για το ίδιο ενιαίο πρόσωπο σε διαφορετικούς χρόνους. Έτσι το έργο πήρε τη μορφή μονόλογου. Ήθελα να δείξω ότι κουβαλάμε μέσα μας όλες τις ηλικίες μας, την οικογένειά μας, τον τόπο μας, τη ντοπιολαλιά μας. Την Κρήτη, που παρότι δεν ζω εκεί εδώ και 25 χρόνια, με έχει καθορίσει. Στην πορεία, κι αφού αγνόησα την αμφιβολία αν αυτό που γράφτηκε αξίζει, κατάλαβα ότι το Smalltown Boy είχε νόημα μόνο ως θεατρικό κείμενο. Αφενός γιατί ο ήρωας αγαπά το θέατρο, άρα είναι και μια αγαπητική χειρονομία προς την τέχνη αυτή, αλλά κυρίως γιατί το υλικό έχει ανάγκη την επιτέλεση. Την έκθεση.
Το έργο αντλεί έμπνευση από το εμβληματικό τραγούδι Smalltown Boy, το μεταφέρει όμως πλήρως στην ελληνική πραγματικότητα, ενσωματώνοντας ιστορικά στοιχεία και νοοτροπίες που συναντά κανείς στην ελληνική επαρχία. Πόσο απαιτητικό ήταν να γίνει αυτή η μετάβαση; Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετώπισες κατά την προσαρμογή του;
Η μεγαλύτερη πρόκληση για μένα ήταν να μη γίνει μια περιγραφική μεταφορά του τραγουδιού, αλλά μια ουσιαστική επανοικειοποίηση, ώστε να αποκτήσει ελληνικές ρίζες, χωρίς να χάνει το κουήρ του βάρος. Οι Bronski Beat μίλησαν θαρραλέα για την ελευθερία και την αυτοδιάθεση στα 80s. Στη δική μου επεξεργασία σήμερα, προσπάθησα να δω αυτή την ελευθερία μέσα από το προσωπικό μου φορτίο. Γι’ αυτό με απασχόλησε έντονα το ιστορικό υπόβαθρο του ήρωα. Τι σημαίνει να μεγαλώνει στην κρητική επαρχία; Με γονείς που φέρουν την κληρονομιά του πολέμου; Μετατρέπεται η μνήμη ενός παππού εκτελεσμένου στην Κατοχή σε τραύμα από γενιά σε γενιά; Σε μια φοβερή σύμπτωση, λίγο πριν την πρεμιέρα της παράστασης, το διαδίκτυο γέμισε φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή. Τα πρόσωπα αυτών των ανθρώπων που βαδίζουν προς τον θάνατο με συγκλόνισαν, και μου υπενθύμισαν ότι στην Ελλάδα η Ιστορία διαπερνά το παρόν. Και πως για τον ήρωα -οπως για όλους μας-, η ελευθερία δεν είναι δεδομένη κατάσταση, αλλά διαρκής διαπραγμάτευση ανάμεσα σε αυτό που κληρονόμησε και σε αυτό που επέλεξε.
Στην παράσταση, η κουήρ ταυτότητα του ήρωα είναι παρούσα χωρίς να αποτελεί το κεντρικό θέμα. Αντίθετα, η αφήγηση εστιάζει στις σχέσεις του με την οικογένειά του και ιδιαίτερα με τον πατέρα του. Θεωρείς ότι οι οικογενειακές σχέσεις είναι τελικά αυτές που διαμορφώνουν περισσότερο την πορεία και την ταυτότητα ενός ανθρώπου;
Δεν ξέρω αν οι οικογενειακές σχέσεις διαμορφώνουν περισσότερο την ταυτότητα ενός ανθρώπου, αλλά σίγουρα αποτελούν το πρώτο και πιο καθοριστικό σύστημα όπου αυτή δοκιμάζεται. Στο πεδίο της οικογένειας συγκροτούνται οι πρώτες προσδοκίες, οι πρώτες ματαιώσεις, οι πρώτες εμπειρίες αγάπης και, φυσικά, οι πρώτες δομές εξουσίας. Η σχέση με τους γονείς -για κάθε παιδί, κουήρ ή μη- λειτουργεί ως μήτρα όπου διαμορφώνονται η προσωπικότητα, η αυτοεκτίμηση και η αποδοχή. Στο Smalltown Boy με ενδιέφερε ακριβώς αυτή η μετατόπιση: η κουήρ ταυτότητα να είναι παρούσα, αλλά να μη μονοπωλεί συμβατικά τον δραματικό πυρήνα· να ανοίγει άλλες, λιγότερο αναμενόμενες διαδρομές. Αν το πέτυχα, είναι κάτι που με βασανίζει ακόμα.
Πάντως, θεωρώ ότι έχει έρθει η στιγμή να εμπλουτιστεί η κουήρ αναπαράσταση. Να αναπτυχθούν νέες αφηγήσεις, εναλλακτικές δραματουργίες που να αναγνωρίζουν την πολυπλοκότητα της εμπειρίας και να μην την περιορίζουν σε έναν μόνο άξονα ή σε μια οικεία, τσαρουχική αισθητικοποίηση. Για παράδειγμα, τι σχέση υπάρχει μεταξύ αναπηρίας και σεξουαλικότητας; Είναι ένα πεδίο ελάχιστα ορατό και θα ήθελα κάποια στιγμή να διερευνηθεί θεατρικά.
Πόσο σύγχρονο πιστεύεις ότι είναι ένα έργο σαν κι αυτό; Θεωρείς ότι συνομιλεί με τη σημερινή ελληνική κοινωνία και με ποιον τρόπο;
Μ’ αρέσει να πιστεύω ότι είναι ένα σύγχρονο έργο, γιατί μιλά για ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά: την ταυτότητα, την οικογένεια, την ελευθερία, τη διαπραγμάτευση ανάμεσα στο ανήκειν και στην αυτονομία. Το αν συνομιλεί ουσιαστικά με τη σημερινή κοινωνία παραμένει ερώτημα για μένα. Υπάρχει η αγωνία αν άγγιξα αυτά τα ζητήματα χωρίς να τα απλουστεύσω, αν δημιούργησα έναν χώρο αναγνώρισης και όχι μια επιβεβαίωση των βεβαιοτήτων μου. Βλέποντας, ωστόσο, την παράσταση, πολλές από τις αμφιβολίες μου υποχωρούν. Η τρυφερή ματιά του Μιχάλη Κοιλάκου στη σκηνοθεσία και η ευαισθησία του Εμμανουήλ Κοντού στην ερμηνεία, δίνουν στο έργο μια ζωντανή και συγκινητική υπόσταση. Μακάρι να νιώσει έτσι και ο θεατής!
Εμμανουήλ Κοντός(ηθοποιός)
Πώς θα περιέγραφες τον ρόλο σου;
Το Smalltown boy είναι ένα αγόρι με όρεξη για ζωή, πολλή φαντασία, περιέργεια , χιούμορ και ευαισθησία. Είναι οπλισμένο με τρυφερότητα -που λαμβάνει κυρίως από τις γυναικείες μορφές της ζωής του- και ανθεκτικότητα που χτίζει μόνος του, μέσα στο κουφαρι του χαλασμένου ψυγείου της αποθήκης. Μέσα στην κλειστή κοινωνία της Κρητικής επαρχίας, με τα πατριαρχικά πρότυπα που συνθλίβουν την διαφορετικότητα, είναι εξαίρεση, πρόβλημα και βάλσαμο μαζί.
Θα λέγαμε πως η παράσταση αποτελεί ένα ταξίδι στο παρελθόν του ήρωα και στις σχέσεις με τους ανθρώπους της οικογένειας του. Ένα ταξίδι που επιτυγχάνεται μέσα από τις πολλές μεταβάσεις του ήρωα (σε χρονικές στιγμές και χαρακτήρες). Πόσο δύσκολο ήταν να διαχειριστείς υποκριτικά κάτι τέτοιο;
Η αποσπασματικότητα της ιστορίας και οι εναλλαγές της οπτικής γωνίας, από την οποία εκτίθενται τα συμβάντα που ξετυλίγουν τα νήματα της οικογενειακής ζωής του ήρωα, η φόρμα δηλαδή του κειμένου, είναι το στοιχείο που με ενδιαφέρει, με γοητεύει και με προκαλεί περισσότερο στο έργο. Σαφώς αυτή η μη τυπική μορφή, έχει δυσκολία και πολυπλοκότητα στην εκτέλεση. Κυρίως όμως με βοηθά να ξεφεύγω απο το βάρος της αναπαράστασης και της ενσάρκωσης κάποιου ρόλου και να σχετίζομαι πιο κάθετα και ελεύθερα με την αφηγηματική λειτουργία του έργου.
Πώς επηρεάζει η κουήρ ταυτότητα του χαρακτήρα σου, την εξέλιξη του έργου;
Ο έφηβος ήρωας ερωτεύεται ένα αγόρι και ανακαλύπτει την σεξουαλικότητά του. Η αποκάλυψη αυτής της περιπέτειας, οδηγεί σε μια κατα μέτωπο σύγκρουση με τον πατέρα. Αυτή, είναι και η μόνη στιγμή που τα δύο πρόσωπα συνδέονται με έναν άμεσο τρόπο και επιχειρούν να πετύχουν το ανέφικτο, να επικοινωνήσουν. Το θέμα της ομοφυλοφιλίας του αγοριού, γίνεται το μόνο έδαφος, όπου καλείται να υπερβεί τον εαυτό του και να αναλάβει έναν ρόλο στην ζωή του αγοριού. Ο ρόλος αυτός, δεν είναι απαραίτητα ευχάριστος ή συμπαθής, αλλά ξεφεύγει από την βολική θέση της παθητικότητας και της απουσίας . Κατ΄επέκταση η κουήρ ταυτότητα του ήρωα (που δεν αναπτύσσεται ιδιαίτερα ως ζήτημα) εμποτίζει την αφήγηση ως μια ψυχοσυνθετική πτυχή του χαρακτήρα, προκαλεί τα όρια της σχέσης με τον πατέρα, δημιουργεί αισθητική και εμμέσως καθορίζει την εξέλιξη του έργου.
Υπάρχει κάποια σκηνή ή στιγμή στην παράσταση που θεωρείς πιο απαιτητική ή αγαπημένη σου και γιατί;
Η αγαπημένη μου ιστορία και ίσως και η πιο απαιτητική, από τεχνικής άποψης , είναι η ιστορία του Παππού. «Ο παππούς είναι κάδρο στο σαλόνι» λέει ο ήρωας . Δεν τον γνώρισε ποτέ. Μέσα στο παιχνίδισμα της μνήμης και την διαχείριση του τραυματος , το αγόρι παίζει τον παππού του και τον αναπαριστά, με ο,τι μέσα έχει στην διάθεση του. Ειναι μια δική του επινόηση και ο εξευμενισμός μιας παιδικής εφιαλτικής φαντασίωσης ενός ατρόμητου και τρομακτικού αντάρτη που τους κοιτάζει αυστηρά καρφωμένος στον τοίχο του σαλονιού. Η εν λόγω αφήγηση μάλιστα είναι και από τα λίγα στοιχεία του κειμένου που είναι αμιγώς αυτοβιογραφικά. Ο παππούς του συγγραφέα, εκτελέστηκε όντως από τους Γερμανούς και στο έργο μας παρουσιάζονται εκτενώς οι λεπτομέρειες αυτής της πραγματικής ιστορίας.
Smalltown boy
Χώρος: Θέατρο 104, Black Box, Ευμολπιδών 41, Γκάζι
Ημερομηνία: Κάθε Δευτέρα & Τρίτη, στις 21:00 από 16 Φεβρουαρίου 2026
