Η Μπονόνο Σελέλο και η Τσολοφέλο Κουμίλε αρραβωνιάστηκαν το 2024 και η διεκδίκησή τους για το δικαίωμα στον γάμο ίσως κάνει τη Μποτσουάνα τη δεύτερη χώρα στην Αφρική, μετά τη Νότια Αφρική, που θα νομιμοποιήσει την ισότητα στον γάμο.
Το ζευγάρι προετοιμάζει τα επιχειρήματα που θα παρουσιάσει στις 14 και 15 Ιουλίου ενώπιον έξι δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου της Μποτσουάνας, προκειμένου να υποστηρίξουν ότι ο γάμος τους πρέπει να αναγνωριστεί νομικά. Η ακροαματική διαδικασία για την υπόθεση του ζευγαριού ξεκίνησε τον Μάρτιο και σύμφωνα με ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεις, κανένα Μαύρο λεσβιακό ζευγάρι στην Αφρικανική ήπειρο δεν είχε αμφισβητήσει ποτέ πριν τον νόμο περί γάμου.
Η Κλερ Μπράουν, νομική σύμβουλος στο The PRIDE Center, εξηγεί ότι «σε όλη την Αφρική, άτομα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας προσφεύγουν στα δικαστήρια για να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους, συνήθως το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης ή για να αμφισβητήσουν την ποινικοποίηση των ομόφυλων σχέσεων που χρονολογείται από την εποχή της αποικιοκρατίας».
Ωστόσο, η ίδια τονίζει ότι η συγκεκριμένη υπόθεση «είναι μοναδική όσον αφορά το θάρρος και τη φιλοδοξία της. Είναι η πρώτη, από ό,τι γνωρίζουμε, μετά τη Νότια Αφρική, όπου ένα ομόφυλο ζευγάρι διεκδικεί δικαστικά το δικαίωμά του να παντρευτεί. Και μάλιστα το πρώτο Μαύρο λεσβιακό ζευγάρι στην ήπειρο».
Η νομική μάχη αυτή εξελίσσεται την ίδια στιγμή που άλλες αφρικανικές χώρες εφαρμόζουν αντί-λοατκι πολιτικές, περιορίζοντας τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων. Στα μέσα Ιουνίου, η στρατιωτική χούντα του Νίγηρα θέσπισε νέο ποινικό κώδικα που ποινικοποιεί την ομοφυλοφιλία, με ποινές φυλάκισης από πέντε έως δέκα έτη. Την ίδια περίοδο, το κοινοβούλιο της Γκάνας ενέκρινε νομοσχέδιο που επιβάλλει ποινές φυλάκισης έως και τριών ετών σε άτομα που προδφιορίζονται ως ΛΟΑΤΚΙ+.
Αν και περίπου οι μισές από τις 54 χώρες της Αφρικής έχουν νομιμοποιήσει τις συναινετικές σχέσεις μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, η Νότια Αφρική παραμένει η μόνη χώρα στην ήπειρο, όπου ο γάμος μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών μπορεί να τελεστεί νόμιμα. Η απόφαση αυτή προήλθε από ένα λευκό ζευγάρι γυναικών, που το 2005 άσκησε αγωγή κατά της κυβέρνησης διεκδικώντας το δικαίωμα τους να νυμφευτούν.
Η νομική προσφυγή που άσκησαν η Σελέλο και η Κουμίλε συνάντησε αντίσταση από την κυβέρνηση, η οποία υποστήριξε ότι από νομικής άποψης δεν είναι δυνατόν να αναγνωριστεί ένας γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου και μάλιστα ότι η απαγόρευση τέτοιων ενώσεων δεν παραβιάζει καν τα συνταγματικά τους δικαιώματα.
Η υπόθεση αντιμετώπισε αντίσταση και από θρησκευτικές και συντηρητικές ομάδες. Την ημέρα της προκαταρκτικής ακρόασης, περίπου 100 διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από το δικαστήριο κρατώντας πλακάτ με συνθήματα κατά του γάμου μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου.
«Δεν μισούμε τα ομόφυλα ζευγάρια, είμαστε όμως αντίθετοι με τον τρόπο ζωής τους, γιατί έρχεται σε αντίθεση με τον πολιτισμό μας. Πιστεύουμε στην οικογένεια, και η οικογένεια αποτελείται από έναν άνδρα και μια γυναίκα», δηλώνει η Γκρέις Σίλβερ, εκπρόσωπος της Ένωσης Dingwetsi, μιας τοπικής συντηρητικής οργάνωσης που προάγει τις αξίες της παραδοσιακής κοινωνίας και του γάμου.
Η Κουμίλε δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου πριν από τις ακροάσεις του Μαρτίου: «Σε κάθε πολίτη της Μποτσουάνα αξίζει να γίνονται σεβαστές οι προσωπικές του ελευθερίες και να προστατεύονται από τον νόμο».
Η Σελέλο, ως δικηγόρος, αποφάσισε να υποβάλει η ίδια την αγωγή. «Η αρραβωνιαστικιά μου και εγώ επιδιώκουμε να δημιουργήσουμε επίσημα μια οικογένεια μέσω του γάμου. Επιδιώκουμε να απολαμβάνουμε τα ίδια δικαιώματα, την ίδια αξιοπρέπεια και την ίδια αναγνώριση με τα ετερόφυλα ζευγάρια στην Μποτσουάνα, όσον αφορά την επίσημη τέλεση του γάμου μας», ανέφερε στην αίτησή της προς το δικαστήριο.
Χωρίς νομική αναγνώριση, το ζευγάρι στερείται βασικών δικαιωμάτων που αφορούν την κληρονομιά και τη λήψη ιατρικών αποφάσεων, ενώ η απαγόρευση αυτή διαιωνίζει το ομοφοβικό στίγμα.
Η επόμενη μεγάλη δοκιμασία για το ζευγάρι έρχεται τον Ιούλιο. Μετά την ακρόαση, η Σελέλο και η Κουμίλε, θα πρέπει να περιμένουν μερικές εβδομάδες μέχρι να λάβουν την απόφαση. Έως τότε: «Αγαπάμε η μια την άλλη και αυτό είναι το μόνο που έχει σημασία. Η επιθυμία μας να νυμφευτούμε είναι απλά μια εκδήλωση αγάπης», λένε και οι δύο.
