Κάθε χρόνο στις 8 Απριλίου, γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά, σε μια προσπάθεια ανάδειξης της βιωμένης εμπειρίας και των διακρίσεων που βιώνουν τα Ρομά άτομα.
«Κάθε χρόνο, στις 8 Απριλίου, φορείς σε όλη την Ευρώπη γιορτάζουν την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά με δηλώσεις αλληλεγγύης, προσεκτικά διατυπωμένες δεσμεύσεις και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με σημαίες και μουσική των Ρομά. Είναι μια ημέρα που εμείς, στο Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Δικαιώματα των Ρομά, χαιρετίζουμε, και που θα θέλαμε να αντανακλά πιο πιστά την πραγματικότητα που επικρατεί στην πράξη. Για τη μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα της Ευρώπης, το χάσμα μεταξύ των λόγων εορτασμού και της βιωμένης εμπειρίας της διάκρισης δεν ήταν ποτέ μεγαλύτερο, και οι δυνάμεις που εργάζονται για να το διευρύνουν περαιτέρω δεν ήταν ποτέ πιο ενθαρρυμένες από ό,τι είναι σήμερα.
«Φέτος, θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς σχετικά με αυτό το χάσμα. Δεν είναι η στιγμή για χειρονομίες. Είναι η στιγμή για σαφήνεια σχετικά με το τι συμβαίνει, ποιος είναι υπεύθυνος και τι θα κάνουμε όλοι μας, Ρομά και μη Ρομά, για αυτό», λέει ο Jonathan Lee και το ERRC.
Η 8η Απριλίου σηματοδοτεί την επέτειο του Πρώτου Παγκόσμιου Συνεδρίου Τσιγγάνων, το οποίο πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο στις 8 Απριλίου 1971. Τότε, εκπρόσωποι της Διεθνούς Επιτροπής Τσιγγάνων από δέκα διαφορετικές χώρες υιοθέτησαν μια σημαία και έναν ύμνο (Gelem gelem) ως κοινά πολιτιστικά σύμβολα ενός λαού που, σε πολλές χώρες και για πολλούς αιώνες, είχε υποστεί διώξεις, αναγκαστική αφομοίωση και εξαφάνιση. Επίσης, επέλεξαν το «Ρομ» ως διεθνές όνομα για τα άτομα της κοινότητας αυτής.
«Η συγκέντρωση αυτή πραγματοποιήθηκε υπό τη βαριά σκιά του Ποράιμος: της γενοκτονίας των Ρομά, κατά την οποία μεταξύ 500.000 και 1,5 εκατομμυρίου Ρομά δολοφονήθηκαν από τους Ναζί και τους συνεργάτες τους· μια γενοκτονία που η Ευρώπη αρνήθηκε επί δεκαετίες να ονομάσει, πόσο μάλλον να αναγνωρίσει. Η συνάντηση της 8ης Απριλίου ήταν το αποκορύφωμα του ακτιβισμού που είχε αναπτυχθεί κατά τις δεκαετίες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και που τώρα επιβεβαίωνε τον εαυτό του και μια κοινή ταυτότητα που διακήρυσσε την ύπαρξη, τον πολιτισμό και τα δικαιώματα των Ρομά. Αυτό από μόνο του ήταν μια σημαντική πράξη στην ιστορία του λαού των Ρομά σε αυτή την ήπειρο. Η σημαία και ο ύμνος που προέκυψαν από εκείνο το Συνέδριο ανήκουν στον λαό των Ρομά και στο σύγχρονο κίνημα για τα δικαιώματα των Ρομά που έχει αναπτυχθεί από αυτές τις ρίζες. Δεν αποτελούν ιδιοκτησία καμίας πολιτικής τάσης εντός αυτού.
«Αυτό που έχει σημασία σε αυτήν την επέτειο δεν είναι οι ιδεολογικές διαμάχες που ακολούθησαν στις επόμενες δεκαετίες, αλλά η απλή, διαχρονική αλήθεια στην οποία επέμεναν εκείνοι οι πρώτοι ακτιβιστές: ο λαός των Ρομά, ως πολίτες των χωρών στις οποίες ζουν, δικαιούνται πλήρη και ίσα δικαιώματα σύμφωνα με το νόμο. Αυτό παραμένει το σημείο εκκίνησης και ο τερματισμός όλων όσων κάνουμε», συμπληρώνει ο Jonathan Lee.
Αυτή τη στιγμή, τονίζει ο ίδιος, η ακροδεξιάς και ο συνοδευόμενος ρατσισμός προς τα Ρομά άτομα – από την Ουγγαρία του Όρμπαν, μέχρι την Ιταλία και τη Βόρεια Μακεδονία – έχουν μετατραπεί από μια περιθωριακή σε μια μέινστριμ τάση με ρυθμό που θα έπρεπε να ανησυχεί όλους τους ανθρώπους.
«Σε όλη την Ευρώπη το 2025, η συνεχώς αυξανόμενη κινητοποίηση της ακροδεξιάς ενάντια στον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα των κοινωνιών και στις μειονότητες κάθε είδους είχε ως αποτέλεσμα οι Ρομά να συνεχίσουν να αποτελούν στόχο συλλογικής επίρριψης ευθυνών και τιμωρίας από νατιβιστές πολιτικούς και νεοφασιστικές ομάδες. Περνάμε την εποχή της πολιτικής των κρυφών μηνυμάτων και εισερχόμαστε σε ένα στάδιο ανοιχτής φασιστικής βίας και ρητορικής, όπως δεν έχει ξαναγίνει εδώ και πολλές δεκαετίες. Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ένα ανησυχητικά παρόμοιο μοτίβο γεγονότων με αυτά που συνέβησαν στις αρχές του περασμένου αιώνα – γεγονότα που τελικά οδήγησαν σε καταστροφικό πόλεμο και γενοκτονία», λέει στη συνέχεια ο Lee.
Αυτή η τάση, σημειώνει, δεν πρέπει να γίνεται αντιληπτή μόνο ως ένα «πρόβλημα των Ρομά». «Η στοχοποίηση των μειονοτικών ομάδων ήταν πάντοτε ένα σύμπτωμα και ένα εργαλείο των αυταρχικών πολιτικών και της απανθρωποποίησης των Ρομά κοινοτήτων».
Δεν συμβαίνει σε πολιτικό κοινό, αλλά «παράλληλα με την υπονόμευση της δικαστικής ανεξαρτησίας, τη διάβρωση της ελευθερίας του Τύπου, την ποινικοποίηση της κοινωνίας των πολιτών και τη συστηματική αποδυνάμωση των θεσμών που προστατεύουν τα δικαιώματα όλων», επισημαίνει.
Ακριβώς για όλα τα παραπάνω αλλά και για πολλά περισσότερα, ο Jonathan Lee και το ERCC σημειώνουν ότι αν η αλληλεγγύη δεν μεταφράζεται σε δράση δεμ είναι αρκετή.
«Αυτό που απαιτεί η συγκυρία είναι η ενεργή, αμοιβαία υπεράσπιση των δικαιωμάτων σε όλες τις κοινότητες: η συνειδητοποίηση ότι μια επίθεση στα δικαιώματα μιας ομάδας αποτελεί επίθεση στα δικαιώματα όλων και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια.
«Αυτό σημαίνει ότι οι οργανώσεις και οι ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα που δεν ανήκουν στην κοινότητα πρέπει να υψώνουν τη φωνή τους δυνατά και συγκεκριμένα όταν οι κοινότητες των Ρομά γίνονται στόχος, όχι ως δευτερεύον θέμα σε σχέση με το υπόλοιπο έργο τους, αλλά ως κεντρικό μέλημα. Σημαίνει ότι τα συνδικάτα, οι ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεις, οι ομάδες για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, τα φεμινιστικά κινήματα, οι ακτιβιστές για τους πρόσφυγες και οι θρησκευτικές κοινότητες πρέπει να αναγνωρίσουν ότι οι πολιτικές δυνάμεις που επιτίθενται στους Ρομά είναι οι ίδιες δυνάμεις που επιτίθενται και σε αυτούς. Σημαίνει ότι οι δημοσιογράφοι πρέπει να αμφισβητούν τη ρητορική κατά των Ρομά των κυρίαρχων πολιτικών με την ίδια αυστηρότητα που θα έδειχναν σε οποιαδήποτε άλλη μορφή μίσους. Σημαίνει ότι οι δικηγόροι, οι ακαδημαϊκοί και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αντιμετωπίζουν τον αντιτσιγγανισμό όχι ως πολιτιστική περιέργεια, αλλά ως μια δομική μορφή ρατσισμού με νομικές συνέπειες», τονίζει.
Καταλήγοντας, το κείμενο αναφέρει ότι τη φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ρομά, κάθε θεσμός και κάθε άτομο με συνείδηση οφείλει να πάει παραπέρα από τις συμβολικές χειρονομίες, «και να κάνει μια δύσκολη ερώτηση: όταν τα δικαιώματα των Ρομά ατόμων στη χώρα μου, στην πόλη μου, στην κοινότητά μου δέχονται επίθεση, τι ακριβώς κάνω για αυτό;».
«Το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα των Ρομά, που αναδύθηκε από το συνέδριο του 1971, βασίστηκε σε μια βασική αρχή: ότι οι Ρομά, σε όλη τους την ποικιλομορφία, σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, είναι πολίτες με δικαιώματα που δεν θα δεχτούν τίποτα λιγότερο από την πλήρη ισότητα ενώπιον του νόμου. Αυτή η αρχή είναι σήμερα τόσο επείγουσα όσο ήταν πάντα. Η υπεράσπισή της είναι ευθύνη όλων».
Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο εδώ.
